İzoksazolin grubu pire-kene ilaçları, onaylandıkları türlerde ve doğru kiloya göre kullanıldığında köpek ve kedilerin büyük çoğunluğu için güvenli ve etkilidir. Bununla birlikte ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), bu grubun nadiren kas titremesi, denge kaybı ve nöbet gibi nörolojik yan etkilerle ilişkili olabileceği konusunda uyarı yayımlamıştır. Bu yazıda grubun ne olduğunu, uyarının gerçekte ne söylediğini, kimlerin daha dikkatli olması gerektiğini ve ilacı verdikten sonra evde neleri izlemeniz gerektiğini anlatıyoruz.
İzoksazolin nedir?
İzoksazolinler, pire ve kenelerin sinir sistemindeki belirli kanalları etkileyerek onları öldüren bir ilaç sınıfıdır. Etken maddeler arasında fluralaner, afoksolaner, sarolaner, lotilaner ve esafoksolaner bulunur. Çoğu ağızdan verilen çiğneme tableti şeklindedir; bazıları ense derisine damlatılan formdadır ve bir kısmı iç parazit ya da kalp kurdu koruması sağlayan başka etken maddelerle birleştirilmiştir. Etki süresi ürüne göre bir ay ile birkaç ay arasında değişir.
Bu ilaçlar, pire ve kenenin hayvanı ısırması ve ilaçla temas etmesiyle etki eder. Bu nedenle keneyi tamamen engellemezler, ancak tutunan keneyi kısa sürede öldürerek hastalık bulaştırma ihtimalini azaltırlar. Genel korunma stratejisini pire ve keneden korunma rehberimizde ayrıntılı anlattık.
FDA uyarısı tam olarak ne diyor?
FDA 2018'de, izoksazolin içeren ürünleri alan bazı köpek ve kedilerde kas titremesi, ataksi (denge ve koordinasyon kaybı) ve nöbet bildirildiğini duyurdu ve bu bilginin tüm ürünlerin prospektüslerine eklenmesini istedi. Kurumun güncel bilgi notunda iki önemli cümle öne çıkar: Hayvanların çoğunda nörolojik yan etki görülmemiştir ve FDA bu sınıfı köpek ve kediler için güvenli ve etkili kabul etmeye devam etmektedir. Öte yandan nöbetler, daha önce nöbet öyküsü olmayan hayvanlarda da ortaya çıkabilir.
Uyarının amacı ilacı yasaklamak değil, ürün seçilirken hekimin ve sahibin bu riski hesaba katmasını sağlamaktır. Avrupa'da da bu ürünlerin onaylı ürün bilgilerinde nörolojik belirtiler çok seyrek görülen yan etkiler arasında yer alır. Bildirim sistemlerine gelen raporların bir ilaçla kesin neden-sonuç ilişkisini göstermediğini, ancak sinyal olarak ciddiye alınması gerektiğini de hatırlatmak gerekir.
Dengeli bakış: Pire ve keneler de zararsız değildir. Keneler köpeklerde ve kedilerde ciddi kan paraziti hastalıkları taşıyabilir. Bir ilacın nadir yan etki riskini, korunmasız bırakmanın riskiyle birlikte tartmak gerekir.
Kimler için dikkatli olmak gerekir?
Aşağıdaki durumlarda izoksazolin tamamen yasak değildir, ancak hekiminizle birlikte fayda ve riski tartmanız, gerekirse başka bir ilaç grubunu tercih etmeniz uygun olur.
- Daha önce nöbet geçirmiş ya da epilepsi tanısı almış köpek ve kediler.
- Nöbet eşiğini etkileyebilecek başka ilaçlar kullanan ya da beyin kaynaklı hastalığı olan hayvanlar.
- Daha önce aynı gruptan bir ilaç sonrasında titreme, sendeleme veya garip davranış gösterenler.
- Prospektüste belirtilen yaş ve kilo sınırının altındaki yavrular.
- Gebe, emziren veya damızlıkta kullanılacak hayvanlar; bazı ürünler bu gruplarda test edilmiştir, bazıları edilmemiştir.
- Köpeklere özel bir ürünün kediye verilmesi asla uygun değildir; kediler için yalnızca kedi onaylı ürünler kullanılmalıdır.
İlacı verdikten sonra evde neyi izlemeli?
Bildirilen nörolojik olayların bir kısmı ilacın verilmesinden kısa süre sonra ortaya çıkar. İlk dozu verdiğiniz gün ve ertesi gün hayvanınızı her zamankinden biraz daha yakından izlemeniz, bir sorun olursa erken fark etmenizi sağlar. Aşağıdaki tablo, gördüğünüz bulguya göre ne yapmanız gerektiğini özetler.
- Hemen gelin: Nöbet, bilinç kaybı, duramayacak kadar sendeleme, sürekli ve şiddetli titreme, nefes almada zorlanma, yüzde veya ağız çevresinde hızlı şişlik.
- Aynı gün arayın: Hafif ve geçici titreme, alışılmadık huzursuzluk, tekrarlayan kusma, belirgin halsizlik.
- Evde izleyin ve not alın: Tek seferlik hafif kusma, bir öğünlük iştah azalması, kısa süreli kaşıntı. Bunlar uzarsa ya da tekrarlarsa hekiminize bildirin.
Nöbet sırasında evde neler yapılacağını nöbet anında ne yapmalı yazımızda adım adım anlattık. Kliniğe gelirken ilacın kutusunu ya da fotoğrafını, verildiği saati ve hayvanın kilosunu yanınızda getirin. Hayvanınızda bir yan etki gördüyseniz bunu hem hekiminize hem de ürünün üreticisine bildirmeniz, ilaç güvenliği verilerinin gelişmesine katkı sağlar.
Güvenli kullanım için pratik kurallar
- Dozu hayvanın güncel kilosuna göre seçin; tartı tahmini yerine gerçek ölçüm kullanın.
- Büyük köpek tabletini bölerek küçük köpeğe ya da kediye vermeyin.
- Aynı anda iki farklı pire-kene ürününü hekime danışmadan birleştirmeyin.
- Tabletleri çiğneme tableti olduğu için ödül gibi algılayan köpeklerin ulaşamayacağı yerde saklayın; kutuyu toptan yiyen köpekler acil durumdur.
- Verdiğiniz tarihi takvime yazın; erken tekrar dozu gereksiz maruziyettir, geç kalmak ise korumasız dönem demektir.
- Kullandığınız ürünü her yıllık kontrolde hekiminizle gözden geçirin.
İzoksazolin dışında hangi seçenekler var?
Nöbet öyküsü olan ya da önceki dozdan sonra sorun yaşamış hayvanlarda başka etken madde gruplarını içeren damlalar, tasmalar veya spreyler değerlendirilebilir. Her grubun kendine göre güçlü ve zayıf yanları vardır: Bazıları keneye karşı daha az etkilidir, bazıları kedilerde zehirleyicidir, bazıları ise banyo ve yüzme ile etkinliğini kaybedebilir. Köpekler için uzun etkili enjeksiyon seçeneklerini yılda tek doz pire-kene enjeksiyonu yazımızda ele aldık. Hangi ürünün uygun olduğu; yaşadığınız bölge, yürüyüş alışkanlıkları, evde kedi ya da çocuk bulunup bulunmadığı ve hayvanın sağlık öyküsüne göre belirlenir.
Köpeğinizin ya da kedinizin geçmişinde nöbet varsa veya bir pire-kene ilacından sonra titreme gördüyseniz, bir sonraki dozdan önce bize danışın. Öveçler, Çankaya'daki kliniğimizde sağlık öyküsünü birlikte değerlendirip hayvanınıza uygun koruma planını çıkarabiliriz.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. FDA bu sınıfı köpek ve kediler için güvenli ve etkili kabul etmeye devam etmektedir. Yapılan, prospektüslere nadir nörolojik yan etkilerle ilgili uyarı eklenmesidir.
Risk düşüktür, ancak FDA nöbetin daha önce nöbet öyküsü olmayan hayvanlarda da görülebileceğini belirtir. Bu nedenle ilk dozdan sonraki gün hayvanınızı biraz daha yakından izlemeniz yeterli ve makul bir önlemdir.
Bu karar hekiminizle birlikte verilmelidir. Nöbetleri iyi kontrol altındaki bazı köpeklerde fayda ağır basabilir, bazılarında ise başka bir ilaç grubu tercih edilir. Kendi başınıza başlamayın ya da kesmeyin.
Hayır. Köpek ürünleri kediler için onaylı değildir ve dozları farklıdır. Kediler için yalnızca kedi onaylı ürünleri, kedinin kilosuna uygun formda kullanın.
Titreme şiddetliyse, sendeleme ya da nöbet eşlik ediyorsa hemen kliniğe başvurun. Hafif ve geçici görünse bile aynı gün hekiminizi arayın; ilacın adını, verildiği saati ve kiloyu bildirin.
Doğal olması güvenli ya da etkili olduğu anlamına gelmez. Bazı uçucu yağlar kedilerde zehirleyicidir ve bu ürünlerin keneye karşı etkinliği çoğu zaman kanıtlanmamıştır. Alternatif arıyorsanız hekiminizle onaylı seçenekleri konuşun.
Kaynaklar
- Fact Sheet for Pet Owners and Veterinarians about Potential Adverse Events Associated with Isoxazoline Flea and Tick Products — U.S. Food and Drug Administration
- Neurologic Adverse Effects of Isoxazoline Exposure in Cats & Dogs — Clinician's Brief
Bu yazı, uzman veteriner hekimimiz Öykü Yalçın tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; dostunuza özel durumlar için lütfen kliniğimize danışın.
Gece, hafta sonu ya da bayramda veteriner gerekirse: kliniğimiz Çankaya Öveçler'de 7/24 açıktır. Başvuru ve yol bilgisi için Ankara'da 7/24 açık veteriner ve Öveçler veteriner kliniği sayfalarına, beklemeye gelmeyen belirtiler için acil veteriner sayfasına bakabilirsiniz.
