Kedilerde gizli eklem ağrısı: monoklonal antikor tedavisi ne sunuyor?

Köpekler eklem ağrısını topallayarak belli eder; kediler etmez. Bunun yerine daha az zıplar, kanepeye çıkmak için ara basamak arar, kum kabına girerken tereddüt eder ve sevilmeyi eskisi kadar istemez. Bu değişiklikler sahibe yaşlanma gibi göründüğü için kedilerde osteoartrit uzun süre fark edilmez. Bu yazıda gizli kalan bu ağrının nasıl tanınacağını ve son yıllarda gündeme gelen monoklonal antikor tedavisinin gerçekte ne sunduğunu ele alıyoruz.

Kedilerde eklem kireçlenmesi ne kadar yaygın?

Röntgen çalışmaları, orta yaş üstü kedilerin büyük bölümünde en az bir eklemde dejeneratif değişiklik bulunduğunu göstermektedir. Sıklık yaşla birlikte belirgin biçimde artar ve ileri yaş grubunda neredeyse kural hâline gelir. Buna karşılık bu kedilerin çok azı ağrı şikâyetiyle kliniğe getirilir.

Aradaki uçurumun nedeni basittir: kedilerde osteoartrit genellikle omurga, kalça, dirsek ve diz gibi birden fazla eklemi aynı anda ve simetrik biçimde tutar. Her iki taraf birlikte etkilendiğinde topallama ortaya çıkmaz, çünkü kedinin ağırlığını aktarabileceği sağlam bir taraf kalmamıştır. Ağrı görünmez hâle gelir ve yalnızca davranışa yansır.

Sahiplerin fark edebileceği belirtiler

Kedilerde ağrının en güvenilir göstergesi, günlük alışkanlıklardaki küçük değişikliklerdir. Aşağıdaki maddelerden birkaçı aynı kedide varsa eklem ağrısı araştırılmalıdır.

• Daha önce tek hamlede çıktığı yerlere artık çıkmaması ya da ara basamak kullanması.
• Zıplarken tereddüt etmesi, atlamadan önce uzun süre beklemesi.
• Merdiven inip çıkarken yavaşlaması ya da tamamen kaçınması.
• Kum kabına girip çıkarken zorlanması; bazı kedilerde kum kabı dışına idrar yapmaya başlaması.
• Tımarlanmanın azalması, sırt ve kalça bölgesinde tüylerin matlaşıp keçeleşmesi.
• Kucağa alınmayı, sırtına ya da beline dokunulmasını istememesi; huysuzlaşma.
• Gün içinde daha uzun süre uyuması ve oyun süresinin kısalması.

Bu bulguların hiçbiri tek başına tanı koydurmaz. Hipertiroidi, böbrek hastalığı, diş kökü ağrısı ve idrar yolu sorunları benzer davranış değişikliklerine yol açabilir. Bu nedenle ilk adım muayene ve temel kan tahlilleridir.

Tanı nasıl konur?

Kedilerde osteoartrit tanısı yalnızca röntgene dayanmaz. Röntgende belirgin değişiklik görülen bir kedi ağrısız olabileceği gibi, filmi neredeyse temiz görünen bir kedi belirgin biçimde ağrılı olabilir. Bu nedenle değerlendirme, sahip gözlemi ile muayene bulgularının birleştirilmesiyle yapılır.

• Sahibin doldurduğu davranış anketleri; kedinin evdeki hareket alışkanlıkları sorgulanır.
• Evde çekilmiş kısa videolar; klinik ortamında kedi gerçek hareketini göstermez.
• Eklemlerin sakin bir ortamda, yavaşça hareket ettirilerek değerlendirilmesi.
• Röntgen; özellikle omurga, kalça ve dirseklerin incelenmesi.
• Hemogram, biyokimya, idrar tahlili ve orta yaş üstü kedilerde tiroit hormonu.
• Ağrı tedavisine verilen yanıtın izlenmesi; bazı vakalarda tanıyı destekleyen en güçlü veri budur.

Klasik tedavi seçenekleri

Osteoartritte tedavi tek bir ilaçtan ibaret değildir. Kilo kontrolü, ev düzeninin uyarlanması ve düzenli hafif hareket, ilaç kadar belirleyicidir. Aşırı kilolu bir kedide birkaç yüz gramlık kayıp bile eklem yükünü belirgin biçimde azaltır.

İlaç tedavisinde uzun yıllardır kullanılan grup steroid olmayan iltihap gidericilerdir. Kedilerde bu ilaçların uzun süreli kullanımı mümkündür ancak böbrek işlevi, tansiyon ve sıvı alımının yakından izlenmesini gerektirir. Uluslararası uzman kurulların bu konudaki güncel görüş birliği metni, kedilerde uzun süreli kullanımın kurallarını ayrıntılı biçimde tanımlar. İnsanlar için üretilmiş iltihap gidericiler ise kedilerde kesinlikle kullanılmamalıdır.

Monoklonal antikor yaklaşımı: sinir büyüme faktörünü hedeflemek

Osteoartritte ağrının önemli bir bölümü, iltihaplı eklemde artan sinir büyüme faktörü adlı bir molekül aracılığıyla iletilir. Bu molekül ağrı sinirlerini duyarlı hâle getirir. Yeni yaklaşım, ağrı yolağını genel olarak baskılamak yerine doğrudan bu molekülü bağlayıp etkisiz kılan bir antikor kullanmaktır.

Kedilere özgü olarak geliştirilen bu antikorun etkin maddesi frunevetmab'dır. Avrupa İlaç Ajansı tarafından kedilerde osteoartrit ağrısının kontrolü endikasyonuyla 25 Haziran 2021 tarihinde Avrupa Birliği'nde ruhsatlandırılmış, 2022 yılında da Amerika Birleşik Devletleri'nde onay almıştır. Uygulama, deri altına yapılan ve genellikle ayda bir tekrarlanan bir enjeksiyon biçimindedir.

Çalışma sonuçları gerçekte ne söylüyor?

Bu tedavinin en çok atıf yapılan çalışmasında, üç aylık takip sonunda sahiplerin yaklaşık yüzde 77'si kedilerinde iyileşme bildirmiştir. Ancak aynı çalışmada plasebo verilen grupta bu oran yüzde 67'dir. Yani ilacın plasebo üzerindeki gerçek katkısı, ilk bakışta görünenden belirgin biçimde daha küçüktür.

Bu ayrımı açıkça söylemek gerekir, çünkü kronik ağrı çalışmalarında plasebo etkisi yüksektir: sahip tedaviye başladığını bildiğinde kedisini daha dikkatli izler, ev düzenini kendiliğinden iyileştirir ve olumlu değişimleri daha çok fark eder. Sonuç olarak bu tedavi bazı kedilerde belirgin fayda sağlar, bazılarında ise beklenen etkiyi göstermez. Gerçekçi beklenti, mucizevi bir düzelme değil, kabul edilebilir bir iyileşme olasılığıdır.

Kimler için uygun olabilir, kimler için değil?

Monoklonal antikor tedavisi, özellikle böbrek işlevi sınırda olduğu için steroid olmayan iltihap gidericilerin uzun süre kullanılamadığı kedilerde ilgi çekmektedir. Yine de bu tedavi her kedi için uygun değildir ve karar bireysel olarak verilir.

• Üreme amaçlı kullanılan, gebe ya da emziren kedilerde önerilmez.
• Genç ve gelişimini tamamlamamış kedilerde kullanılmaz.
• Etkin maddeye karşı aşırı duyarlılık öyküsü olan kedilerde uygulanmaz.
• Kedinin ağrısının gerçekten eklem kaynaklı olduğu doğrulanmadan başlanmaz.
• Tek başına değil; kilo kontrolü, ev düzenlemesi ve gerekiyorsa diğer ağrı tedavileriyle birlikte planlanır.

Evde yapılabilecekler: çoğu zaman en çok işe yarayan kısım

İlaç seçeneği ne olursa olsun, ev düzeninde yapılan küçük değişiklikler kedinin günlük konforunu belirgin biçimde artırır ve maliyeti yoktur.

• Sevdiği yüksek noktalara ara basamak ya da rampa ekleyin.
• Kum kabını girişi alçak, geniş bir modelle değiştirin ve evde birden fazla noktaya koyun.
• Mama ve su kaplarını merdiven gerektirmeyen bir kata taşıyın.
• Yatağını sıcak, kaygan olmayan ve kolay ulaşılabilir bir yere yerleştirin.
• Kaygan zeminlere halı ya da kaymaz örtü serin.
• Tırnak bakımını düzenli yapın; uzayan tırnaklar duruşu bozar ve ağrıyı artırır.
• Kilo fazlası varsa hekim gözetiminde kademeli bir zayıflama planı uygulayın.

Kedinizde zıplamaktan kaçınma, kum kabına girerken zorlanma ya da huysuzlaşma gibi değişiklikler varsa bunları yaşlanmaya bağlamadan önce değerlendirilmesi gerekir. Çankaya, Öveçler'deki Pet Internal Veteriner Kliniği'ne muayene ve randevu için 0536 290 69 58 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.