Kedilerde sessiz kalp kalınlaşmasına ilk onaylı ilaç: sirolimus

Hipertrofik kardiyomiyopati (HCM), kedilerde açık ara en sık görülen kalp hastalığıdır ve uzun yıllar sinsi ilerler. Kalbin sol karıncık duvarı yavaşça kalınlaşır, kedi hiçbir belirti göstermez ve hastalık çoğu zaman ancak bir üfürüm duyulduğunda ya da daha kötüsü ani bir felç veya solunum sıkıntısı geliştiğinde fark edilir. Bugüne kadar bu sessiz dönemde yapabildiğimiz tek şey izlemekti. Artık ilk kez, tam da bu dönem için onay almış bir ilaç var.

HCM'de sessiz dönem neden bu kadar önemli?

HCM'de kalp kasının kalınlaşması, kalbin kasılma gücünü değil gevşeme yeteneğini bozar. Kalınlaşmış ve sertleşmiş bir sol karıncık, iki atım arasında yeterince gevşeyip kanla dolamaz. Kan geriye, sol kulakçığa ve oradan akciğerlere doğru birikmeye başlar.

Bu süreç aylar hatta yıllar sürebilir ve kedi bu süre boyunca tamamen normal görünür. Kediler doğaları gereği efor kısıtlamasını kendiliğinden yaparlar: daha az koşar, daha çok uyurlar. Sahip bunu çoğu zaman yaşlanmaya yorar. Hastalığın sessiz dönemi budur ve müdahale için elimizdeki en değerli zaman aralığıdır.

Sessiz dönem sona erdiğinde tablo genellikle iki şekilden biriyle açılır: akciğerde su birikmesiyle ortaya çıkan ani solunum sıkıntısı, ya da sol kulakçıkta oluşan pıhtının kopup arka bacaklara giden damarı tıkamasıyla gelişen ani felç ve şiddetli ağrı. Her ikisi de acildir ve her ikisinin de zemininde aylardır süren sessiz kalınlaşma vardır.

Yeni ilaç tam olarak ne yapıyor?

Etken madde sirolimus. İnsan hekimliğinde uzun süredir bilinen, organ nakli hastalarında yüksek dozda bağışıklık baskılayıcı olarak kullanılan bir molekül. Kedilerde onaylanan doz ise bunun çok altında: haftada bir kez, kilogram başına yaklaşık 0,3 miligram. Bu dozda bağışıklık sistemini baskılaması beklenmiyor.

Sirolimus, hücrelerin büyüme ve çoğalma sinyallerini yöneten mTOR adlı bir yolağı hedefler. Kalp kası hücrelerinde bu yolağın aşırı çalışması, hücrelerin büyümesine ve dolayısıyla duvarın kalınlaşmasına katkıda bulunur. İlacın amacı bu büyüme sinyalini yavaşlatmak; yani belirtileri değil, kalınlaşma sürecinin kendisini hedeflemek.

Şartlı onay ne demek?

Bu ilaç, FDA'nın şartlı onay yolundan geçti. Bu yol; ciddi ya da hayati bir hastalığı hedefleyen, karşılanmamış bir ihtiyacı gideren ve etkinliğini kanıtlamak için uzun, zor çalışmalar gerektiren ilaçlar için ayrılmıştır.

Şartlı onay, ilacın güvenli olduğunun gösterildiği ve etkili olması için makul bir beklenti bulunduğu anlamına gelir. Üreticinin, tam onay için gereken kapsamlı etkinlik verisini belirli bir süre içinde tamamlaması gerekir. Yani elimizde umut verici ama henüz nihai olmayan bir kanıt düzeyi var. Bunu sahiplerimize açıkça söylemeyi tercih ediyoruz.

Kedim bu ilaca aday mı?

Aday seçimi tahminle değil ölçümle yapılır. Öncelikle HCM tanısının ekokardiyografi ile net biçimde konmuş olması gerekir. Üfürüm duyulması tek başına yeterli değildir; bazı HCM'li kedilerde üfürüm hiç duyulmaz, buna karşılık tamamen sağlıklı kedilerde masum üfürümler sıkça bulunur.

• Ekokardiyografi ile ölçülmüş, gerçek bir sol karıncık duvar kalınlaşması
• Kedinin henüz kalp yetmezliği belirtisi göstermiyor olması
• Kalınlaşmayı taklit eden nedenlerin dışlanmış olması: özellikle hipertiroidi ve yüksek tansiyon
• Böbrek ve karaciğer değerlerinin kan tahliliyle görülmesi
• Sahibin düzenli kontrol ve tekrar ölçüm için istekli olması

Bu son madde göründüğünden önemlidir. Sessiz dönemde verilen bir ilacın işe yarayıp yaramadığını anlamanın tek yolu, belirli aralıklarla ekokardiyografiyi tekrarlayıp duvar kalınlığını karşılaştırmaktır. Ölçüm yapılmıyorsa tedavi de yönetilemiyor demektir.

Neyin taklit ettiğini dışlamak neden şart?

Kedilerde kalp duvarının kalınlaşmış görünmesinin tek nedeni HCM değildir. Hipertiroidi ve yüksek tansiyon da aynı görüntüyü oluşturabilir ve bu iki durumun tedavisi tamamen farklıdır. Altta yatan tiroit sorunu düzeltildiğinde kalınlaşmanın gerilediği kediler görüyoruz.

Bu yüzden orta yaş ve üzeri her kedide, kalp bulgusu varken tiroit hormonu ve tansiyon ölçümü isteriz. Yanlış tanıyla başlanan bir kalp ilacı hem gereksizdir hem de asıl sorunun gecikmesine yol açar.

Riskli ırklar ve tarama

HCM her kedide görülebilir ama bazı ırklarda kalıtsal yatkınlık belirgindir: Maine Coon, Ragdoll, British Shorthair, Sphynx ve Pers kedileri başta gelir. Tekir ve melez kedilerde de sık görülür; ırk kedisi olmamak koruma sağlamaz.

Yatkın ırklarda ve orta yaşa gelen her kedide yıllık kontrolde kalbin dinlenmesini, şüphe varsa ekokardiyografiyi öneriyoruz. Sessiz dönemi yakalamanın başka yolu yok; çünkü tanım gereği kedi hiçbir şey belli etmiyor.

Evde neye dikkat etmelisiniz?

Kalp hastalığı olan ya da riskli sayılan bir kedide en değerli ev takibi dinlenme solunum sayısıdır. Kedi derin uykuda ya da sakin dinlenirken göğsün bir dakikada kaç kez inip kalktığını sayın. Sağlıklı bir kedide bu sayı genellikle kırkın altındadır.

Kendi kedinizin normal aralığını bilmek tek bir ölçümden çok daha değerlidir. Bu sayı birkaç gün içinde belirgin biçimde yükseliyorsa, kedi henüz iyi görünse bile bize haber verin.