Acil servise gelen en dramatik tablolardan biri şudur: bir saat önce tamamen normal olan kedi, aniden arka bacaklarını kullanamaz hâle gelir, yüksek sesle bağırır ve dokunulmasına izin vermez. Sahipler çoğu zaman kedinin bir yerden düştüğünü ya da bacağını kırdığını düşünür. Oysa bu tablonun en sık nedeni kırık değil, kalpten kopup arka bacaklara giden damarı tıkayan bir pıhtıdır.
Pıhtı neden oluşur?
Zemin neredeyse her zaman bir kalp hastalığıdır ve çoğunlukla hipertrofik kardiyomiyopatidir. Kalp kası kalınlaştığında sol kulakçık genişler ve içindeki kan akışı yavaşlar. Yavaşlayan kan pıhtılaşmaya eğilimlidir.
Oluşan pıhtı kulakçıkta bir süre durur, sonra kopar ve kan akımıyla taşınır. Aortun arka bacaklara ayrıldığı çatallanma noktasında sıkışıp kalır. O noktadan sonrası kansız kalır: kaslar oksijensiz kalır, sinirler işlevini yitirir ve şiddetli ağrı başlar.
En acı verici tarafı şudur: bu kedilerin çoğunda kalp hastalığı daha önce hiç fark edilmemiştir. Kedi hastalığı sessizce taşımış, ilk belirtisini bu tabloyla vermiştir.
Tanıyı evde koyduran bulgular
- Ani başlangıç: dakikalar içinde gelişir, yavaş kötüleşme yoktur
- Genellikle iki arka bacak birden, bazen tek bacak etkilenir
- Etkilenen bacaklar belirgin biçimde soğuktur; diğer bacaklarla karşılaştırın
- Pati yastıkları solgun ya da morumsu görünür
- Şiddetli ağrı: yüksek sesle bağırma, hırlama, dokundurmama
- Hızlı ve zorlu soluma sıklıkla eşlik eder
Soğukluk en ayırt edici bulgudur. Kırıkta ya da omurga sorununda bacak soğumaz. İki arka bacağı aynı anda soğuk ve felçli bir kedide öncelikli düşüncemiz pıhtıdır.
Bu tablo evde izlenmez ve kendiliğinden geçmesi beklenmez. Ağrı çok şiddetlidir ve dolaşımın geri dönmesi için geçen her dakika önemlidir.
Kliniğe gelene kadar ne yapmalısınız?
En önemli kural: ağrı kesici vermeyin. İnsan ağrı kesicilerinin neredeyse tamamı kedilerde toksiktir ve parasetamol kediler için öldürücüdür. İyi niyetle verilen tek bir tablet, zaten kritik olan tabloyu geri döndürülemez hâle getirebilir.
- Kediyi sert zeminli bir taşıma kabına, mümkün olduğunca az hareket ettirerek alın
- Bacakları ovmayın, ısıtmayın, masaj yapmayın
- Ağrı çok şiddetli olduğu için ısırma riski vardır; kalın bir havlu kullanın
- Yola çıkmadan önce kliniği arayın, geldiğinizde hazır olalım
- Kedi soluk almakta zorlanıyorsa bunu telefonda mutlaka belirtin
Klinikte ne yapılır?
İlk hedef ağrının kontrol altına alınmasıdır; bu tablo veteriner hekimlikte en şiddetli ağrılardan biri kabul edilir. Eş zamanlı olarak kalbin durumu değerlendirilir, akciğerde su birikip birikmediğine bakılır ve pıhtılaşmayı yönetmeye yönelik tedavi planlanır.
Dürüst olmak gerekirse bu tablonun seyri değişkendir. Bazı kedilerde dolaşım kısmen geri döner ve haftalar içinde yürüme belirgin biçimde düzelir. Bazılarında ise altta yatan kalp hastalığının ağırlığı nedeniyle tablo yönetilemez. Beklentiyi baştan gerçekçi kurmayı tercih ediyoruz.
Önlenebilir mi?
Tam olarak önlenemez, ancak riski erken görmek mümkündür. Kalp hastalığı bilinen kedilerde sol kulakçığın genişliği ekokardiyografiyle izlenir ve risk yüksekse pıhtı oluşumunu azaltmaya yönelik tedavi gündeme gelir.
Asıl kazanç, kalp hastalığının pıhtı atmadan önce fark edilmesidir. Yatkın ırklarda ve orta yaş üstü kedilerde yıllık kontrolde kalbin dinlenmesi, şüphe varsa ekokardiyografi yapılması bu yüzden önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Mümkün, ancak iki arka bacağın aynı anda tutmaması ve bacakların soğuk olması kırıkta beklenmez. Bu ikili pıhtıyı düşündürür ve her iki durumda da acil muayene gerekir.
Kesinlikle hayır. İnsan ağrı kesicilerinin çoğu kedilerde toksiktir, parasetamol ise öldürücüdür. Ağrı yönetimi yalnızca klinikte yapılmalıdır.
Seyir değişkendir. Bir kısım kedide dolaşım kısmen geri döner ve yürüme haftalar içinde düzelir; bir kısmında ise altta yatan kalp hastalığı buna izin vermez.
Altta yatan kalp hastalığı devam ettiği için tekrarlama riski gerçektir. Bu nedenle atlatan kedilerde kalp takibi ve koruyucu tedavi planlanır.
Çoğu zaman evde anlaşılmaz; hastalık sessizdir. Yıllık kontrolde kalbin dinlenmesi ve gerektiğinde ekokardiyografi tek güvenilir yoldur.
Kaynaklar
- ACVIM consensus statement guidelines for the classification, diagnosis, and management of cardiomyopathies in cats — Journal of Veterinary Internal Medicine (ACVIM)
Bu yazı, uzman veteriner hekimimiz Öykü Yalçın tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; dostunuza özel durumlar için lütfen kliniğimize danışın.