Sahiplerin tarifi neredeyse her zaman aynıdır: köpek koşarken bir anda arka bacağını yukarı çeker, iki üç adım üç ayak üzerinde gider, sonra bacağını yere basar ve hiçbir şey olmamış gibi devam eder. Bu çok tipik tabloya diz kapağının yerinden kayması, yani patella luksasyonu denir. Küçük ırk köpeklerde son derece yaygındır ve önemsiz sanıldığı için sıklıkla geç fark edilir.
Ne oluyor?
Diz kapağı normalde uyluk kemiğinin ucundaki bir oluk içinde hareket eder. Bu oluk yeterince derin değilse ya da bacağın dizilimi bozuksa, diz kapağı hareket sırasında oluğun dışına kayar.
Kaydığı anda bacak bükülü kalır ve köpek bacağını yere basamaz. Birkaç adım sonra kas hareketiyle diz kapağı yerine oturur ve yürüyüş normale döner. Sahibin gördüğü kısa sekme tam olarak budur.
Sorun kaymanın kendisi değil, tekrarıdır. Her kayışta oluğun kenarındaki kıkırdak aşınır. Yıllar içinde oluk daha da sığlaşır, kayma sıklaşır ve eklemde kalıcı yıpranma başlar.
Hangi köpeklerde sık görülür?
Küçük ve minyatür ırklarda belirgin biçimde sıktır: Pomeranian, Yorkshire Terrier, Chihuahua, Maltese, Pekingese ve Toy Poodle başta gelir. Büyük ırklarda da görülür ancak orada genellikle farklı bir dizilim sorunuyla birlikte ortaya çıkar.
Yatkınlık büyük ölçüde kalıtsaldır. Bu nedenle riskli ırklardan yavru alacaksanız, ebeveynlerin diz muayenesinden geçip geçmediğini sormak yerinde olur.
Evreler ve tedavi eşiği
Muayenede diz kapağının ne kadar kolay kaydığına ve kendiliğinden yerine dönüp dönmediğine göre bir evreleme yapılır. Bu evre, tedavi kararının temelini oluşturur.
- Erken evre: diz kapağı elle kaydırılabilir ama bırakınca hemen yerine döner; köpek genellikle hiç aksamaz
- Orta evre: kendiliğinden kayar, bir süre kayık kalır, sonra yerine oturur; klasik sekme bu evrededir
- İleri evre: sürekli kayık durur, elle yerine oturtulabilir ama tekrar kayar
- En ileri evre: kalıcı olarak kayıktır, yerine oturtulamaz; duruş ve yürüyüş belirgin bozulur
Erken evrelerde çoğu köpekte cerrahi gerekmez; kilo kontrolü, kas gücünü koruyan düzenli hareket ve eklem desteği ile yıllarca sorunsuz gidilebilir. Aksama günlük yaşamı etkilemeye başladığında ya da evre ilerlediğinde cerrahi gündeme gelir.
Cerrahi kararı röntgen filmine değil, köpeğin günlük yaşamına bakılarak verilir. Sürekli aksayan, merdivenden kaçınan ve ağrı gösteren bir köpekte beklemenin anlamı yoktur.
Kilo: en çok küçümsenen faktör
Diz kapağı kayması olan köpeklerde fazla kilo, sorunu en hızlı büyüten etkendir. Küçük bir köpekte bir kilo fazlalık, insandaki karşılığı düşünüldüğünde ciddi bir yüktür ve bu yükün tamamı zaten dengesiz olan ekleme biner.
Kilo verdirilen köpeklerde aksama sıklığının belirgin biçimde azaldığını görüyoruz. Hiçbir eklem takviyesi bu etkiyi tek başına sağlamaz.
Evde yapılabilecekler
- İdeal kiloyu koruyun; en etkili tek müdahale budur
- Kaygan zeminde koşmasını engelleyin; halı ve kaymaz paspas ekleyin
- Kanepeden ve yataktan atlamayı azaltın, rampa kullanın
- Düzenli ve düşük şiddetli yürüyüşle arka bacak kaslarını koruyun
- Ani, kontrolsüz koşturmaca ve zıplamalı oyunları sınırlayın
Kas kütlesi burada koruyucu bir rol oynar: güçlü uyluk kasları diz kapağını oluk içinde tutmaya yardım eder. Bu yüzden hareketi tamamen kesmek değil, doğru türde hareketi sürdürmek gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Seyrek sekme genellikle erken evreye işaret eder ve çoğu zaman cerrahi gerektirmez. Yine de muayeneyle evrelemek önemlidir, çünkü tablo yıllar içinde ilerleyebilir.
Hayır. Erken evrelerde kilo kontrolü ve uygun hareketle yönetilebilir. Cerrahi, aksama günlük yaşamı etkilediğinde ya da evre ilerlediğinde gündeme gelir.
Sıkça olur. Bir bacakta saptandığında diğerini de değerlendiririz; iki taraflı olgularda cerrahi planlaması farklı yapılır.
Destekleyici olabilirler ancak kayan diz kapağını yerine oturtmazlar. Kilo kontrolü ve kas gücü çok daha belirleyicidir.
Evet, rutin muayene sırasında diz kapağı kontrol edilebilir. Riskli ırklarda bunu erken yaşta bakmayı öneriyoruz.
Bu yazı, uzman veteriner hekimimiz Öykü Yalçın tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; dostunuza özel durumlar için lütfen kliniğimize danışın.