Kalça eklemi, uyluk kemiğinin küresel başının leğen kemiğindeki yuvaya oturmasıyla oluşur. Displazide bu iki parça birbirine tam uymaz; yuva sığdır ya da baş yuvaya gevşek oturur. Eklem her hareket ettiğinde küçük bir kayma yaşanır, kıkırdak aşınır ve zamanla kireçlenme gelişir. Süreç yavrulukta başlar, ancak sahibin fark ettiği belirtiler çoğu zaman yıllar sonra ortaya çıkar.
Hangi köpeklerde beklenir?
Büyük ve dev ırklarda belirgin biçimde sıktır: Alman Kurdu, Golden Retriever, Labrador, Rottweiler, Saint Bernard ve Kangal başta gelir. Küçük ırklarda da görülür ancak vücut ağırlığı düşük olduğu için belirti vermesi daha seyrektir.
Yatkınlık kalıtsaldır, fakat tablonun ne kadar ağır seyredeceğini büyük ölçüde çevresel etkenler belirler: yavrulukta aşırı hızlı büyüme, fazla kilo, dengesiz beslenme ve eklem üzerine binen erken yüklenme.
Erken belirtiler
- Koşarken iki arka bacağı birlikte atma, yani tavşan sıçrayışı
- Oturuşta bacağı yana açarak, düzgün oturamama
- Uzun süre yattıktan sonra kalkarken zorlanma ve tutukluk
- Merdiven çıkmaktan, arabaya atlamaktan kaçınma
- Yürüyüşte çabuk yorulma ve oturmak isteme
- Arka bacak kaslarının incelmesi, öne göre belirgin zayıflama
- Kalçadan gelen tık sesi
Tavşan sıçrayışı en tipik erken bulgudur ve genellikle yavruluk enerjisi sanılır. Kaslardaki incelme ise sinsi ilerler: köpek ağrılı arka bacaklarını kullanmaktan kaçındıkça kas erir, kas eridikçe eklem daha çok yüklenir.
Kilo, bu tabloda en güçlü tek değişkendir. Fazla kilolu bir köpekte displazi çok daha erken ve çok daha ağır belirti verir.
Tanı
Muayenede kalça eklemindeki gevşeklik ve hareket açıklığı değerlendirilir. Kesin tanı ise uygun pozisyonda çekilen röntgenle konur; bu genellikle sedasyon gerektirir, çünkü kaslar gevşek olmadan eklem doğru değerlendirilemez.
Önemli bir nokta: röntgendeki bulgunun ağırlığı ile köpeğin şikâyeti her zaman örtüşmez. Filmde belirgin displazi görülen bazı köpekler rahat yaşarken, daha hafif bulgusu olan bazıları çok ağrılı olabilir. Bu yüzden tedavi kararını filme değil, köpeğin günlük yaşamına bakarak veriyoruz.
Yönetim
- İdeal kiloyu koruyun; en etkili ve en ucuz müdahale budur
- Düzenli, düşük şiddetli ve sürekli hareket; hafta sonu yoğun koşturmaca yerine her gün ölçülü yürüyüş
- Yüzme, uygunsa mükemmel bir seçenektir: kas çalışır, eklem yüklenmez
- Kaygan zeminlere kaymaz halı serin
- Yatağı yumuşak ve yalıtımlı olsun; soğuk zemin tutukluğu artırır
- Ağrı yönetimini bize danışın; insan ağrı kesicileri kullanmayın
Hareketi tamamen kesmek yaygın ama yanlış bir tepkidir. Kas kütlesi eklemi destekleyen asıl yapıdır; hareketsizlik kası eritir ve tabloyu hızlandırır.
Yavru alacaklara
Riskli ırklardan yavru alıyorsanız ebeveynlerin kalça değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığını sorun. Bu, sorumlu yetiştiricilikte standart bir uygulamadır.
Yavruluk döneminde ırka uygun büyüme hızını korumak da önemlidir. Aşırı kalorili beslenerek hızlı büyütülen büyük ırk yavrularda eklem sorunları belirgin biçimde artar.
Sık Sorulan Sorular
Muayene ve uygun görüntülemeyle erken dönemde değerlendirilebilir. Riskli ırklarda erken kontrolü öneriyoruz; erken yönetim seyri belirgin biçimde etkiler.
Çoğu köpekte değil. Kilo kontrolü, hareket düzeni ve ağrı yönetimiyle uzun yıllar rahat yaşanabilir. Cerrahi, ağrının kontrol edilemediği olgularda gündeme gelir.
Düzenli ve ölçülü hareket gerekir. Tam hareketsizlik kas kaybına yol açar ve eklemi daha da yüklü hâle getirir.
Destekleyici olabilir ancak tek başına yeterli değildir. Kilo kontrolü ve düzenli hareket çok daha belirleyicidir.
Yatkınlık kalıtsaldır, ancak ağırlığı çevresel etkenlerle değişir. Kilo ve büyüme hızı kontrolü riski belirgin biçimde azaltır.
Bu yazı, uzman veteriner hekimimiz Öykü Yalçın tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; dostunuza özel durumlar için lütfen kliniğimize danışın.