On yaşını geçmiş bir kedi, sağlıklı görünse bile en az altı ayda bir veteriner kontrolüne gelmelidir; on beş yaşını geçmiş sağlıklı kedilerde bu aralık dört aya iner. Amerikan Kedi Hekimleri Derneği'nin (AAFP) 2021 yaşlı kedi kılavuzunun önerisi budur ve kronik hastalığı olan kedilerin daha da sık görülmesi gerekebileceğini ekler. Yaşlı kedide hangi testlerin neden istendiğini yıllık kontrol ve testler yazımızda ayrıntılı anlattık. Bu yazıda o testleri bir yılın içine nasıl yerleştireceğinizi, randevudan önce evde neyi kaydedeceğinizi ve hekiminizle planı nasıl konuşacağınızı ele alıyoruz.
Kedi kaç yaşında yaşlı sayılır, ne sıklıkla gelmeli?
AAHA ve AAFP'nin 2021 yaşam evreleri kılavuzu on yaşın üzerindeki kedileri 'yaşlı' (senior) olarak tanımlar. Bu bir sınır değil, bir dönüm noktasıdır: kedinin dışarıdan değişmediği yıllarda böbrek, tiroit, tansiyon ve eklem sorunları sessizce başlayabilir. Sıklık önerisi kabaca şöyledir:
- Yedi ile on yaş arası: Yılda bir tam kontrol. Bu dönemde alınan kan ve idrar sonuçları, sonraki yılların karşılaştırılacağı başlangıç değerleri olur.
- On ile on beş yaş arası: En az altı ayda bir kontrol.
- On beş yaş üstü, sağlıklı kedi: Dört ayda bir kontrol.
- Kronik hastalığı olan ya da düzenli ilaç kullanan kedi: Hastalığın durumuna göre hekiminizin belirlediği daha kısa aralıklar.
Bir yıllık plan: iki farklı ziyaret
Altı ayda bir gelmek, her seferinde aynı testlerin tekrarlanması demek değildir. Pratikte yılı iki farklı ziyaret üzerine kurmak hem kediyi hem bütçenizi yormaz:
- Kapsamlı ziyaret (yılda bir): Baştan sona fizik muayene, kilo ve kas kondisyonu, ağız içi değerlendirme, kan basıncı ölçümü, tam kan sayımı, biyokimya, tam idrar tahlili ve on yaş sonrası tiroit taraması. Aşı ve parazit takvimi de bu ziyarete bağlanabilir.
- Ara ziyaret (altı ay sonra): Muayene, tartı, kas kondisyonu, ev günlüğünün değerlendirilmesi ve kan basıncı. Bir önceki ziyarette sınırda çıkan bir değer varsa yalnızca o test tekrarlanır.
- Kronik hastalık izlemi: Böbrek hastalığı, hipertiroidi ya da tansiyon takibi yapılan kedilerde kontroller tedavi planına göre ayrıca sıklaştırılır; mümkünse diğer işlemler bu günlere toplanır.
- Diş: Muayenede diş taşı, diş eti çekilmesi ya da ağrı bulgusu varsa anestezili diş tedavisi, öncesindeki kan tahlilleriyle birlikte planlanır.
AAFP kılavuzu kan basıncı ölçümünü yaşlı kedide asgari tetkikler arasında sayar ve yaş ilerledikçe test sıklığının artırılmasını önerir. Kılavuzun dikkat çektiği bir diğer konu, kilo sabitken kas kaybının (sarkopeni) gözden kaçabilmesidir; bu yüzden muayenede tartı kadar kas kondisyonu da değerlendirilir.
Randevudan önceki iki hafta: kısa bir ev günlüğü
Muayene odasında gördüğümüz, kedinin yirmi dakikalık ve çoğu zaman stresli bir hâlidir. Evdeki iki haftalık gözleminiz bu tabloyu tamamlar. Uzun notlar gerekmez; telefonunuzda tek bir not sayfası yeterlidir:
- Haftada bir tartı: Kediyi kucağınıza alıp tartılın, sonra kendinizi tartıp farkı yazın. Her seferinde aynı tartıyı kullanın.
- Su kabı: Sabah aynı seviyeye doldurup ertesi sabah ne kadar azaldığını not edin.
- Kum kabı: Günlük idrar topağı sayısı ve büyüklüğü, dışkı sıklığı ve kıvamı.
- Hareket: Eskiden çıktığı yüksek yerlere hâlâ çıkıyor mu, merdivende duraksıyor mu?
- Gece davranışı: Gece dolaşma, yüksek sesle miyavlama, uyku düzeninde değişiklik.
- Uyurken nefes sayısı: Bir dakika boyunca sayın; nasıl yapılacağını kedilerde normal solunum sayısı yazımızda anlattık.
- Kısa videolar: Topallama, öksürük, garip duruş ya da kusma anlarını kaydedin.
Randevu günü: tek ziyarette mi, ikiye bölerek mi?
Randevu alırken kedinizin aç gelmesi gerekip gerekmediğini ve idrar örneğinin evde mi klinikte mi alınacağını sorun. Kan basıncı ölçümü kedi sakinken yapıldığında daha güvenilirdir; bu nedenle kedi ortama alıştıktan sonra, sakin bir anda ölçülür. Kliniğe gelmek kedinizi çok yoruyorsa her şeyi tek seansta yapmak zorunda değiliz: muayene ve tansiyon bir gün, kan ve idrar örneği başka bir gün alınabilir. Taşıma ve bekleme sürecini kolaylaştırmak için kedim veterinerde panikliyor yazımızdaki önerilerden yararlanabilirsiniz.
Planı konuşurken: dört bakım bütçesi
AAFP kılavuzu, yaşlı bir kedinin bakımını planlarken hekimlerden sahibin dört 'bütçesini' hesaba katmasını ister: maddi olanaklar, ayrılabilecek zaman, duygusal yük ve fiziksel güç. Bunları açıkça konuşmak, kâğıt üzerinde mükemmel ama evde uygulanamayan bir plan yerine sürdürülebilir bir plan kurmamızı sağlar.
- Kedinize hap vermekte zorlanıyorsanız bunu söyleyin; uygulama şekli plan yapılırken önemlidir.
- Sık kliniğe gelmeniz zorsa hangi kontrollerin öncelikli olduğunu birlikte sıralayalım.
- Birden fazla yaşlı hayvanınız varsa kontrolleri aynı güne toplamayı konuşabiliriz.
- Ev içi düzenlemeler (alçak kum kabı, rampalar, su kaplarının sayısı) çoğu zaman tedavinin bir parçasıdır.
Sonuçlar geldiğinde
Yaşlı kedide tek bir sonuçtan çok değerlerin zaman içindeki seyri önemlidir. Referans aralığının hemen içinde ama önceki yıla göre belirgin yükselmiş bir böbrek değeri, tek başına 'normal' bir sonuçtan daha anlamlı olabilir. Bu nedenle eski sonuçlarınızı saklayın ve bir sonraki kontrol tarihini o gün belirleyin. Sınırda bir bulgu tanı anlamına gelmez; çoğu zaman birkaç hafta sonra tekrar ya da ek bir tetkikle netleşir.
Takvimi beklemeyin: Yirmi dört saat hiç yemeyen, kum kabında ıkınıp idrar yapamayan, ağzı açık soluyan ya da birkaç gün içinde belirgin kilo kaybeden yaşlı bir kedi aynı gün görülmelidir. Kliniğimiz 7/24 açıktır; yola çıkmadan 0536 290 69 58 numarasını arayın.
Öveçler'deki kliniğimizde yaşlı kedilerin kontrolleri genel muayene ve check-up ile laboratuvar ve görüntüleme hizmetleri kapsamında yapılır; kliniğimiz 7/24 açıktır. Adres ve ulaşım için Öveçler veteriner sayfamıza, Balgat yönünden geliyorsanız Balgat veteriner sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
AAFP'nin 2021 kılavuzu on ile on beş yaş arasındaki kediler için en az altı ayda bir kontrol öneriyor. Kediler hastalıklarını uzun süre gizlediği için sağlıklı görünmek, kontrolü seyreltmek için yeterli bir gerekçe değildir.
Hayır. Kapsamlı kan ve idrar tahlilleri genellikle yılda bir yapılır; ara ziyarette muayene, tartı ve tansiyon ön plandadır. Sınırda bir değer ya da yeni bir şikâyet varsa ilgili test daha erken tekrarlanır.
Evet. Yaşlı kedilerde kas kaybı, yağ artışıyla dengelendiğinde tartıda fark görünmeyebilir. Bu yüzden muayenede sırt ve kalça kaslarının kondisyonu da ayrıca değerlendirilir.
Bazı testler için kısa bir açlık istenebilir, ancak bu her kedi ve her test için geçerli değildir. Özellikle şekeri ya da böbrek sorunu olan kedilerde açlık süresini kendiniz belirlemeyin; randevu alırken sorun.
Evet. Kliniğimiz 7/24 açıktır; planlı kontrolleri hafta sonu da yapabiliyoruz. Tahlil ve tansiyon ölçümü için kedinizin sakin olacağı bir saati randevu alırken birlikte seçebiliriz.
Kaynaklar
- 2021 AAFP Feline Senior Care Guidelines — Journal of Feline Medicine and Surgery (PubMed)
- AAFP Releases Updated Feline Senior Care Guidelines to the Veterinary Community — American Association of Feline Practitioners
Bu yazı, uzman veteriner hekimimiz Öykü Yalçın tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; dostunuza özel durumlar için lütfen kliniğimize danışın.
Gece, hafta sonu ya da bayramda veteriner gerekirse: kliniğimiz Çankaya Öveçler'de 7/24 açıktır. Başvuru ve yol bilgisi için Ankara'da 7/24 açık veteriner ve Öveçler veteriner kliniği sayfalarına, beklemeye gelmeyen belirtiler için acil veteriner sayfasına bakabilirsiniz.
