Kedi ya da köpekte hipoterminin işaretleri titremeden çok halsizlik, şaşkınlık, yavaş nabız ve yüzeysel soluktur; donma ise en sık kulak uçlarında, patilerde ve kuyrukta soluk ya da kızarık, şiş ve ağrılı deri olarak görülür. Her iki durumda da hayvanı kuru ve sıcak bir yere alıp ılık (sıcak değil) ısıtmaya başlamak ve veteriner hekimi aramak gerekir. Ankara yarı kurak karasal bir iklime sahiptir: kışları soğuk ve kar yağışlı, yazları sıcak ve kuraktır. Antifriz, yol tuzu ve motor bölmesindeki kediler gibi kışın mevsimsel tehlikelerini kış bakımı yazımızda anlattık; bu yazı soğuğun ve sıcağın vücut üzerindeki doğrudan etkisini tanımaya ve ilk müdahaleye odaklanıyor.
Ankara iklimi neden iki uçta da risk taşır?
Ocak ayında Ankara'da gece sıcaklıkları ortalama -3 °C civarındadır; Temmuz ve Ağustos'ta ise ortalama en yüksek gündüz sıcaklıkları 30 °C'ye ulaşır. Gece ile gündüz arasındaki fark da belirgindir. Bu, kışın balkonda, bahçede ya da kapalı bir otoparkta kalan bir hayvanın birkaç saat içinde üşüyebileceği, yazın ise kapalı bir araçta ya da gölgesiz bir balkonda hızla ısınabileceği anlamına gelir. Merck Veteriner El Kitabı, kışın yalnızca köpek ve kedilerin değil tavşanların da soğuğa karşı korunması gerektiğini hatırlatır.
Hipotermi: titreme her zaman uyarı değildir
Hipotermi, vücut ısısının tehlikeli düzeyde düşmesidir ve çoğunlukla kaybolan ya da dondurucu havada dışarıda kalan hayvanlarda görülür. Merck, titremenin hipotermi için güvenilir bir işaret olmadığını özellikle vurgular. Bakmanız gerekenler:
- Halsizlik, şaşkınlık, çevresine ilgisizlik.
- Yavaş nabız ve yüzeysel, yavaş soluk.
- Soğuk kulaklar ve patiler, sert ve soğuk deri.
- Yürümekte zorlanma, yığılma ya da bilinç kaybı.
En çok risk altındakiler yavrular, yaşlılar, kısa tüylü ve ince yapılı ırklar, zayıf ya da kronik hastalığı olan hayvanlar, yeni tıraş edilmiş ve ameliyat sonrası dönemdekilerdir. Islak tüy, soğuğun etkisini belirgin biçimde artırır; karda oynayıp ıslanan bir köpek, aynı sıcaklıktaki kuru bir köpekten çok daha hızlı üşür.
Hipotermide ilk müdahale
- Hayvanı hemen kuru, rüzgârsız ve ılık bir ortama alın.
- Islaksa önce iyice kurulayın. Merck, kuruttuktan sonra vücudun çevresine ılık (sıcak değil) su şişeleri yerleştirilmesini önerir; şişeleri bir havluya sarın, doğrudan deriye değdirmeyin.
- Battaniyeye sarın; kedi ve küçük köpekleri taşıma çantası içinde battaniyeyle sarmalayabilirsiniz.
- Saç kurutma makinesini yüksek ısıda, ısıtıcıyı ya da sobayı hayvanın hemen yanında kullanmayın; soğuk deri yanmayı hissetmez ve kolay yanar.
- Bilinci yerinde değilse ağzına su ya da yiyecek vermeye çalışmayın.
- Isıtmaya başladıktan sonra vakit kaybetmeden kliniği arayın ve yola çıkın; arabada da ısıtmaya devam edin.
Donma: kulak ucu, pati ve kuyruk
Merck, donmanın soğuğa iyi uyum sağlamamış köpek ve kedilerde, özellikle ıslak ya da rüzgârlı havada görüldüğünü ve kulak uçları, patiler ve kuyruk gibi az korunan bölgeleri etkilediğini belirtir. Etkilenen deri soluk ya da kızarık, şiş ve ağrılıdır; ağır vakalarda doku birkaç gün içinde kararır, sertleşir ve dökülebilir. Hasarın tam boyutu çoğu zaman ilk gün belli olmaz.
- Bölgeyi ovmayın ve kar sürmeyin; Merck bunun dokuya zarar verdiğini belirtir.
- Çok sıcak su kullanmayın. Ilık suyla, yavaş ve nazik biçimde ısıtın, sonra yumuşak bir havluyla tamponlayarak kurulayın.
- Isıttıktan sonra bölgenin yeniden soğuğa maruz kalmasını önleyin.
- Hayvanın bölgeyi yalamasını ve ısırmasını engelleyin; ağrı kesici olarak insan ilacı vermeyin.
- Donma şüphesi olan her hayvanı aynı gün muayene ettirin; çoğu zaman hipotermiyle birlikte görülür.
Kuşlar ve küçük memeliler
Kafes kuşları, tavşanlar ve ginepigler için asıl risk ani sıcaklık değişimi ve cereyandır. Kış gecesinde balkonda unutulan bir kafes, havalandırma için açılan pencerenin önündeki bir kuş ya da ısıtılmayan bir odadaki ginepig kafesi kısa sürede tehlikeli hâle gelebilir. Kabarık oturan bir kuşun üşüyor mu yoksa hasta mı olduğunu ayırt etmek için muhabbet kuşu üşüme belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.
Yazın öbür uç: sıcak çarpması
Sıcak çarpmasını ve yaz önlemlerini yaz sıcağında pati bakımı yazımızda ayrıntılı anlattık; burada yalnızca tanıma ve ilk müdahaleyi özetliyoruz. Merck'in saydığı belirtiler sıcak deri, kusma, salya, hızlı soluma, huzursuzluk, koordinasyon bozukluğu, yığılma ve bilinç kaybıdır.
- Hayvanı hemen sıcaktan uzaklaştırıp gölgeye ve serin bir ortama alın.
- Baş ve gövdeyi, özellikle karın bölgesini serin su ya da ıslak havlularla serinletin. Merck, hayvanın soğuk suya batırılmamasını vurgular.
- Vücut ısısı düşmeye başladığında az miktarda su verin; zorla içirmeyin.
- Toparlanmış görünse bile hemen kliniğe getirin; sıcak çarpmasının iç organlara etkisi saatler sonra ortaya çıkabilir.
- Basık burunlu ırklar sıcağa çok daha duyarlıdır; ayrıntılar için brakisefalik ırklarda solunum sorunları yazımıza bakın.
Ankara için mevsimlik kontrol listesi
- Aralık-Şubat: Yürüyüşleri kısaltın, ıslanan köpeği eve dönünce hemen kurulayın, kafes ve hayvan yataklarını cereyandan ve soğuk zeminden uzak tutun, balkonda hayvan bırakmayın.
- Mart-Nisan ve Ekim-Kasım: Gündüz ılık, gece soğuk günlerde akşam saatlerine dikkat edin; dışarıda kalan hayvanların barınağını kontrol edin.
- Haziran-Ağustos: Yürüyüşleri sabah erken ve akşam serinliğine alın, aracı hiçbir koşulda hayvanla birlikte kilitli bırakmayın, gölge ve suyu her zaman hazır tutun.
Hipotermi, donma ve sıcak çarpması evde başlayıp klinikte tamamlanması gereken durumlardır. İlk müdahaleyi yaparken kliniği arayın: 0536 290 69 58. Kliniğimiz gece ve hafta sonu dâhil 7/24 açıktır.
Öveçler'deki kliniğimizde soğuk ya da sıcakla ilişkili acil durumları acil müdahale kapsamında değerlendiriyoruz. Adres ve ulaşım için Çankaya veteriner ve Söğütözü veteriner sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Hayır, bu bir güvence değildir. Merck, titremenin hipotermi için güvenilir bir işaret olmadığını belirtir. Halsizlik, şaşkınlık, yavaş ve yüzeysel soluk ile soğuk kulak ve patiler daha önemli işaretlerdir.
Yalnızca ılık ayarda, uzaktan ve kısa süreli olarak tüyü kurutmak için kullanılabilir. Soğumuş deri sıcağı iyi hissetmez ve kolay yanar; asıl ısıtmayı havluya sarılı ılık su şişeleri ve battaniyeyle yapın, sonra kliniği arayın.
Uzun süre soğuk ve rüzgârlı havada kalan, özellikle ıslak köpeklerde kulak uçları, patiler ve kuyruk donabilir. Deri soluk ya da kızarık, şiş ve ağrılıysa bölgeyi ovmadan ılık suyla yavaşça ısıtın ve aynı gün muayene ettirin.
Hayır. Merck, hayvanın soğuk suya batırılmamasını önerir. Serin su ve ıslak havlularla, özellikle karın bölgesinden serinletin ve hemen kliniğe getirin.
Ankara'da kış geceleri sıfırın altına iner. Balkonda kalan bir kedi, kapı kapandığında saatlerce soğukta kalabilir; ayrıca düşme riski vardır. Kışın kedinizi ve kafes hayvanlarınızı balkonda bırakmayın.
Kaynaklar
- What to Do in a Dog or Cat Emergency — Merck Veterinary Manual
- Keeping Pets Safe During Cold Winter Months — Merck Veterinary Manual
- Ankara (İklim) — Vikipedi
Bu yazı, uzman veteriner hekimimiz Öykü Yalçın tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; dostunuza özel durumlar için lütfen kliniğimize danışın.
Gece, hafta sonu ya da bayramda veteriner gerekirse: kliniğimiz Çankaya Öveçler'de 7/24 açıktır. Başvuru ve yol bilgisi için Ankara'da 7/24 açık veteriner ve Öveçler veteriner kliniği sayfalarına, beklemeye gelmeyen belirtiler için acil veteriner sayfasına bakabilirsiniz.
