Kediniz gece bir şey yuttuysa sabahı beklemeden hemen kliniği arayın: neyi, ne kadarını ve ne zaman yuttuğunu söyleyin, evde kusturmaya çalışmayın ve ağzından ya da makatından sarkan bir ip veya iplik varsa kesinlikle çekmeyin. Kediler oyun sırasında en sık ip, iplik, yün ve diş ipi gibi uzun cisimler yutar; bu cisimler bağırsağı büzerek delinmeye yol açabildiği için zaman önemlidir. Aşağıda gece yarısı ilk dakikalarda yapmanız gerekenleri, hangi durumda hemen yola çıkmanız gerektiğini ve klinikte neler yapıldığını sırayla anlatıyoruz.
İlk beş dakika
- Kediyi sakin ve kapısı kapanabilen bir odaya alın; diğer hayvanları ve çocukları uzak tutun.
- Ağzından ya da makatından ip, iplik, kurdele veya diş ipi sarkıyorsa çekmeyin. Merck Veteriner El Kitabı, ipin bir ucu dil altına ya da mideye takılmışsa çekmenin bağırsakta yırtılmaya yol açabileceği konusunda uyarır. Kesmeye ya da bağlamaya da uğraşmayın; kedinin ipe pençe atmasını engelleyip arayın.
- Ağız içinde kolayca görülen ve ısırılma riski olmadan alınabilecek bir parça varsa alabilirsiniz; boğazın derinine parmak sokmayın.
- Kalan parçayı, ambalajı ya da yutulan nesnenin bir benzerini saklayın. İğne yuttuysa ipliği de yutmuş olabilir; makarayı ve iğne kutusunu getirin.
- Saati not edin. Yutmanın üzerinden geçen süre, cismin hâlâ midede olup olmadığını tahmin etmeye yardımcı olur.
- Yemek ve su vermeyin, tuzlu su ya da başka bir yöntemle kusturmaya çalışmayın.
- Kliniği arayın ve yola çıkmadan önce durumu anlatın.
İp ve iplik neden bu kadar tehlikeli?
Merck, uzun (lineer) yabancı cisimlerin delinme riskinin daha yüksek olduğunu açıklar: cismin bir ucu genellikle dilin dibine ya da mideye takılı kalır, diğer ucu bağırsak hareketleriyle ilerlemeye devam eder. Bağırsak, ipin üzerinde akordeon gibi büzülür ve ip zamanla bağırsak duvarını keserek ilerleyebilir. Bu yüzden 'kendiliğinden çıkar' diye beklemek, kedilerde özellikle riskli bir seçenektir. Hekimin ağız içini, özellikle dil altını dikkatle incelemesi gerekir; ip çoğu zaman dilin altına dolanmış olarak bulunur.
Gece mi, sabah mı? Triyaj
- Hemen yola çıkın: İp, iplik, diş ipi, kurdele, iğne, pil ya da mıknatıs yuttuğunu gördüyseniz; dil altında ip görüyorsanız; kusma, öğürme ya da salya başladıysa; kedi saklanıyor, karnına dokundurmuyor ya da halsizse; nefes almakta zorlanıyorsa.
- Telefonda hekimle karar verin: Küçük, yumuşak ve sivri olmayan bir parça yuttu ve kedi tamamen normal görünüyor. Bu durumda bile izlem planını kendiniz değil, hekiminizle birlikte yapın.
- Her durumda: Belirti yok diye beklemeyin. Tıkanma belirtileri yutmadan saatler hatta günler sonra başlayabilir.
Gece yarısı en zor karar 'gerçekten gitmeli miyim?' sorusudur. Bu kararı tek başınıza vermek zorunda değilsiniz: arayın, durumu anlatın, birlikte karar verelim. Kliniğimiz 7/24 açıktır: 0536 290 69 58.
Yuttuğunu görmediyseniz: hangi belirtiler düşündürür?
Çoğu zaman yutma anını görmezsiniz; eksik bir saç lastiği, parçalanmış bir oyuncak ya da yarım kalmış bir yumak ilk ipucudur. Merck, sindirim kanalı tıkanmasında tıkanmanın yerine ve şiddetine göre iştahsızlık, yutulanı geri çıkarma, kusma, ishal, halsizlik ve ağır vakalarda şok görülebileceğini belirtir.
- Tekrarlayan kusma ya da yediğini hemen geri çıkarma.
- Yemeği koklayıp bırakma; en sevdiği ödülü bile reddetme.
- Sık yutkunma, salya, ağzını patisiyle kaşıma.
- Saklanma, kamburlaşma, karnına dokunulmasından kaçınma.
- Dışkı yapamama ya da çok az dışkı; bazen ishal.
- Halsizlik, solgun diş etleri.
Bir günden uzun süren iştahsızlık kedilerde yabancı cisim dışında da birçok nedenle ciddi olabilir; bu konuyu kedim yemek yemiyor yazımızda ele aldık.
Klinikte ne yapılır?
Önce kedinin genel durumu değerlendirilir; kusma ve sıvı kaybı varsa ilk iş sıvı desteğiyle durumu dengelemektir. Ağız içi, dil altı dâhil dikkatle incelenir; huysuz ya da ağrılı kedilerde bu inceleme için sedasyon gerekebilir. Röntgen iğne, metal ve pil gibi cisimleri doğrudan gösterir; ip ve kumaş ise çoğu zaman görünmez, ancak bağırsak kıvrımlarında gaz ve sıvı birikimi ya da tipik büzülme görüntüsü dolaylı ipucu verir. Ultrason, bağırsak kıvrımlarındaki genişlemeyi ve yabancı cismin kendisini göstermeye yardımcı olur.
- Merck, endoskopinin genellikle yalnızca midede kalan cisimlerin çıkarılmasında işe yaradığını, mideyi geçmiş ve tıkanma yapan cisimlerde ameliyat gerektiğini belirtir.
- Cismin kendiliğinden geçebileceği düşünülen ve durumu iyi olan kediler seri röntgenlerle izlenebilir; Merck, 36-48 saat içinde ilerlemeyen cisimlerde cerrahinin gerektiğini belirtir.
- Lineer cisimlerde bağırsağın zarar görmüş bölümlerinin çıkarılması gerekebilir; bu yüzden erken başvuru, ameliyatın kapsamını da küçültür.
Önlemek için
- Dikiş ve örgü malzemelerini, diş ipini, saç lastiklerini ve kurdeleleri kapalı kutularda saklayın.
- İp ve tüylü çubuk oyuncakları yalnızca siz oynatırken kullanın; oyun bitince kaldırın.
- Hediye paketleri ve yılbaşı süslerindeki şeritlere dikkat edin.
- Yıpranmış, parçası kopan oyuncakları atın.
- Kullanılmış diş ipini ve dikiş ipliği artıklarını kapaklı bir çöp kutusuna atın; kediler çöpten de ip çıkarabilir.
Gece yarısı nereye gideceğinizi önceden bilmek için Ankara'da acil veteriner yazımıza, hangi belirtilerin acil olduğunu görmek için bu acil mi? rehberimize bakabilirsiniz. Öveçler'deki kliniğimizde yabancı cisim şüphesiyle gelen kedileri acil müdahale kapsamında, kan tahlili, röntgen ve ultrasonla aynı ziyarette değerlendiriyoruz. Adres ve yol tarifi Çankaya veteriner sayfamızda.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. İpin diğer ucu dil altına ya da mideye takılmış olabilir ve çekmek bağırsakta yırtılmaya yol açabilir. İpe dokunmadan, kedinin pençe atmasını engelleyerek hemen arayın.
Hemen yola çıkın. Dikiş iğneleri çoğu zaman ipliğiyle birlikte yutulur; iğne ağızda, boğazda ya da sindirim kanalında takılıp yaralanmaya yol açabilir. İplik makarasını ve iğne kutusunu yanınıza alın; iğne röntgende genellikle net görünür.
Tıkanma belirtileri saatler sonra başlayabilir. Yutmanın üzerinden çok geçmediyse cisim hâlâ midede olabilir ve seçenekler daha fazladır. Beklemeye kendiniz karar vermeyin; arayıp durumu anlatın.
Hayır. Tuzlu su kedilerde tehlikeli tuz yüklemesine yol açabilir; parmakla kusturma denemesi ise ısırılmanıza ve boğazın yaralanmasına neden olabilir. Kusturmanın uygun olup olmadığına hekim karar verir.
Çoğu zaman görünmez. İp ve kumaş röntgende doğrudan izlenmez; bağırsaktaki gaz birikimi ve büzülme gibi dolaylı bulgularla ya da ultrasonla anlaşılır. İğne gibi metal cisimler ise genellikle net görünür.
Hayır. Küçük ve yumuşak bazı cisimler kendiliğinden geçebilir, midedeki bazı cisimler ameliyatsız çıkarılabilir. Tıkanma yapan, ilerlemeyen ya da ip gibi uzun cisimlerde ise ameliyat gerekir.
Kaynaklar
- Gastrointestinal Obstruction in Small Animals — Merck Veterinary Manual
- What to Do in a Dog or Cat Emergency — Merck Veterinary Manual
Bu yazı, uzman veteriner hekimimiz Öykü Yalçın tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; dostunuza özel durumlar için lütfen kliniğimize danışın.
Gece, hafta sonu ya da bayramda veteriner gerekirse: kliniğimiz Çankaya Öveçler'de 7/24 açıktır. Başvuru ve yol bilgisi için Ankara'da 7/24 açık veteriner ve Öveçler veteriner kliniği sayfalarına, beklemeye gelmeyen belirtiler için acil veteriner sayfasına bakabilirsiniz.
