Aşılama, kedinizi ciddi ve çoğu zaman tedavisi zor bulaşıcı hastalıklardan koruyan en etkili ve en düşük maliyetli önlemdir. Ancak aşı takvimi çoğu kedi sahibi için karışık görünür: hangi aşı zorunlu, hangisi duruma göre yapılır, rapel ne zaman gelir? Bu yazıda kedi aşılamasının mantığını ve pratik takvimini adım adım anlatıyoruz.
Aşı takvimi neden seri hâlinde uygulanır?
Yavru kediler, anne sütünün ilk günlerde salgılanan kolostrum bölümüyle annelerinden hazır antikor alır. Bu antikorlar yavruyu ilk haftalarda korur, ancak aynı zamanda aşının etkisini de engeller. Anneden gelen antikorların ne zaman azalacağı her yavruda farklıdır; bazılarında 8 haftada, bazılarında 16 haftaya kadar sürer.
Bu belirsizlik nedeniyle aşı tek doz yerine seri hâlinde uygulanır. Amaç, anneden gelen korumanın azaldığı andan itibaren aşının etki edebilmesini garanti altına almaktır. Serinin yarım bırakılması, kedinin korumasız kalmasına yol açabilir; bu nedenle son doz mutlaka tamamlanmalıdır.
Temel aşılar: her kediye önerilenler
Karma aşı olarak bilinen aşı üç hastalığa karşı koruma sağlar: panlökopeni, kalisivirüs ve viral rinotrakeit. Panlökopeni özellikle yavrularda hızlı ilerleyen ve yüksek ölüm oranına sahip bir hastalıktır; diğer ikisi ise üst solunum yolu enfeksiyonlarının en sık nedenleridir.
- Karma aşı: 6-8 haftalıkta başlar, 3-4 hafta aralarla 16 haftalık olana kadar sürdürülür.
- İlk yıl rapeli: seri tamamlandıktan yaklaşık bir yıl sonra tekrarlanır.
- Kuduz aşısı: genellikle 12 haftalıktan sonra uygulanır ve yasal olarak zorunludur.
- Kuduz rapeli: hekiminizin ve mevzuatın belirlediği aralıklarla tekrarlanır.
- Erişkin dönemde karma aşı rapelleri: risk durumuna göre planlanır.
Türkiye'de kuduz aşısı yalnızca sağlık açısından değil, yasal olarak da gereklidir ve kedinin kayıt sistemine işlenmesiyle birlikte yürütülür. Kuduz, insanlara da bulaşabilen ve ortaya çıktığında tedavisi bulunmayan bir hastalık olduğu için bu zorunluluk halk sağlığı açısından da önemlidir.
Duruma göre önerilen aşılar
Bazı aşılar her kediye rutin olarak yapılmaz; kedinin yaşam biçimine ve maruz kalma riskine göre değerlendirilir. Bunların başında feline lösemi virüsü (FeLV) aşısı gelir.
- Dışarı çıkan ya da bahçeye erişimi olan kediler
- Çok kedili evlerde yaşayan ve yeni kedi katılan ortamlar
- Barınak ya da sokaktan yeni sahiplenilmiş kediler
- Sahipli olup dışarıdaki kedilerle temas eden bireyler
FeLV aşısı öncesinde testin yapılması önerilir; çünkü zaten enfekte olan bir kedide aşının koruyucu bir faydası olmaz ve kedinin durumunu bilmek takip planını değiştirir. Yeni sahiplenilen kedilerde FeLV ve FIV testi, aşı takvimiyle birlikte planlanabilir.
Aşı öncesinde kedinizin sağlıklı olması gerekir. Ateşi olan, ishalli ya da genel durumu bozuk bir kediye aşı yapılmaz; önce sorunun giderilmesi beklenir. Bu nedenle her aşı randevusu bir muayene ile başlar.
Ev kedisine aşı gerekli mi?
Bu, en sık sorulan sorulardan biridir. Cevap evet: hiç dışarı çıkmayan kediler de aşılanmalıdır. Bunun birkaç nedeni vardır. Panlökopeni virüsü çevrede uzun süre canlı kalır ve ayakkabı, kıyafet ya da eşyalarla eve taşınabilir. Kediler beklenmedik biçimde kapıdan kaçabilir. Ayrıca veteriner kliniği, pansiyon ya da seyahat gibi durumlarda başka hayvanlarla temas gündeme gelir.
Kuduz aşısı ise yaşam biçiminden bağımsız olarak yasal bir yükümlülüktür ve kedinin kayıt bilgileriyle birlikte takip edilir.
Aşı sonrası ne beklenir?
Aşı sonrası hafif ve geçici belirtiler olağandır. Bir gün süren durgunluk, iştahta hafif azalma ya da aşı bölgesinde küçük bir hassasiyet beklenebilir. Bunlar genellikle 24-48 saat içinde geçer.
- Kedinizi aşı günü sakin bir ortamda dinlendirin.
- Su ve mamaya erişimini sürdürün; zorla beslemeyin.
- Aşı bölgesindeki küçük şişliği birkaç hafta takip edin.
- Yüzde şişlik, kaşıntı, kusma ya da nefes darlığı gibi bulgularda hemen kliniğe başvurun.
- Aşı karnesini ve dijital kayıt bilgilerini saklayın.
Kedinizin aşı takvimini oluşturmak, eksik dozları tamamlamak veya yeni sahiplendiğiniz bir kedinin sağlık taramasını yaptırmak için Çankaya, Öveçler'deki Pet Internal Veteriner Kliniği'ne 0536 290 69 58 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Karma aşı serisi genellikle 6-8 haftalıkken başlar ve 3-4 hafta aralıklarla 16 haftalık olana kadar sürdürülür. Kuduz aşısı ise genellikle 12 haftalıktan sonra uygulanır.
Aksama süresine göre değişir. Kısa gecikmelerde seri kaldığı yerden sürdürülebilirken, uzun aralarda hekiminiz planı yeniden düzenleyebilir. Karnenizle birlikte kliniğe başvurmanız yeterlidir.
Önce genel muayene, parazit kontrolü ve gerekiyorsa FeLV/FIV testi yapılır. Kedi sağlıklıysa aşı takvimi başlatılır. Hasta ya da parazit yükü fazla olan kedilerde önce bu sorunlar giderilir.
Evet. Türkiye'de kedi ve köpeklerde kuduz aşısı yasal bir yükümlülüktür ve hayvanın kayıt sistemine işlenmesiyle birlikte yürütülür. Ayrıca seyahat ve konaklama işlemlerinde de gereklidir.
Gebelikte aşılamadan genellikle kaçınılır. En doğru yaklaşım, çiftleştirme öncesinde aşı takvimini güncel hâle getirmektir. Gebe bir kedide durum hekim tarafından ayrıca değerlendirilir.
Evet, bağışıklık yaşla birlikte zayıfladığı için koruma önemini korur. Ancak yaşlı kedilerde plan, sağlık durumu ve risk düzeyi dikkate alınarak kişiselleştirilir.
Bu yazı, uzman veteriner hekimimiz Öykü Yalçın tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; dostunuza özel durumlar için lütfen kliniğimize danışın.