Köpeklerde temel aşılar 6–8 haftalıkken başlar, 16 haftalık olana kadar 3–4 hafta arayla tekrarlanır ve yaklaşık 6 aylıkken bir rapelle pekiştirilir; Türkiye'de ayrıca üç aydan büyük her köpeğin yılda bir kuduza karşı aşılatılması yasal zorunluluktur. Ek aşılar ise köpeğinizin nerede ve nasıl yaşadığına göre planlanır. Aşılamanın genel mantığını köpek aşı takvimi yazımızda anlattık; bu yazıda 2024 WSAVA rehberinin ayrıntılarına, kuduz yükümlülüğüne ve yaşam tarzına göre aşı planına odaklanıyoruz.
Temel aşılar: WSAVA 2024 ne diyor?
Dünya Küçük Hayvan Veteriner Hekimleri Birliği (WSAVA), parvovirüs, gençlik hastalığı (distemper) ve adenovirüse karşı aşıları her köpek için temel aşılar olarak tanımlar. Evcil köpekler için 2024 aşı tablosundaki öneriler şöyle özetlenebilir:
- Yavru aşılarına 6 haftalıktan önce başlanmaz; aşılar 16 haftalık olana kadar 3–4 hafta arayla tekrarlanır. Özellikle yüksek riskli durumlarda seri 20 haftalığa kadar uzatılabilir.
- Seriyi tamamlayan yavrularda rapelin 12–16 aylığı beklemeden yaklaşık 6 aylıkken yapılması düşünülür. Böylece ilk dozlara yeterli yanıt veremeyen yavruların korumasız kaldığı süre kısalır.
- Sonrasında temel aşılar üç yaşında tekrarlanır ve üç yılda birden daha sık yapılması gerekmez.
- WSAVA, toplumda olabildiğince çok köpeğin aşılanmasını hedefler ve yavruların dikkatli sosyalleşmesinin aşı serisi bitmeden başlayabileceğini belirtir.
Leptospiroz: bölgeye bağlı bir karar
WSAVA 2024, leptospirozu hastalığın yaygın olduğu, etkili serogrupların bilindiği ve bunları içeren uygun aşıların bulunduğu bölgelerde temel aşı olarak kabul eder. Aşıya genellikle 8 haftalıktan itibaren başlanır, 2–4 hafta arayla ikinci doz yapılır ve koruma yıllık rapelle sürdürülür. Leptospiroz insanlara da bulaşabilen bir hastalık olduğu için köpeğinizin durgun su, kemirgen ve kırsal alanla temasını hekiminizle konuşmanız önemlidir.
Yaşam tarzına göre ek aşılar
- Köpek öksürüğü (parainfluenza ve Bordetella): Pansiyon, eğitim sınıfı, köpek bakımevi ve köpeklerin yoğun bir araya geldiği parklar gibi ortamlarda risk artar. Burundan ya da ağızdan uygulanan bazı ürünler tek dozla koruma sağlar ve yıllık tekrarlanır. Hastalığın kendisini köpeklerde öksürük ve kennel cough yazımızda anlattık.
- Leishmania: WSAVA, bu hastalıktan korunmanın temelinin tatarcık sineklerine karşı düzenli dış parazit koruması olduğunu, aşının ise bunun yerine geçmeyen ek bir önlem sayılması gerektiğini vurgular. Ayrıntısı köpeklerde leishmania ve tatarcık yazımızda.
- Kene kaynaklı hastalıklar: WSAVA, kenelerle bulaşan Lyme hastalığında korunmanın temelinin aşı değil düzenli dış parazit uygulaması olduğunu belirtir. Pratik öneriler için kene ve pire korunma yazımıza bakabilirsiniz.
Köpeğinizin bir haftasını düşünün: Sadece mahallede tasmalı yürüyüş mü yapıyor, yoksa hafta sonları şehir dışına, kırsal alana ya da yaylaya mı gidiyor? Tatillerde pansiyonda mı kalıyor, düzenli bir eğitim sınıfına mı katılıyor? Ek aşı kararlarını bu sorulara verdiğiniz cevaplarla birlikte veririz.
Kuduz: Türkiye'de yasal yükümlülük
Kuduz Hastalığından Korunma ve Kuduz Hastalığı ile Mücadele Yönetmeliği'ne göre üç aydan büyük köpek ve kedilerin sahipleri, hayvanlarını yılda bir kez kuduza karşı aşılatmakla yükümlüdür. Yönetmelik, üretici firma aksini belirtmedikçe ilk aşıdan sonraki rapelin 21 gün sonra yapılmasını, sonraki yıllarda ise aşının yılda bir tekrarlanmasını öngörür; aşı kayıtları veteriner hekim tarafından Bakanlık veri tabanına işlenir. WSAVA da kuduz aşısında yerel mevzuatın önceliğini vurgular.
Kuduz aşısı ile mikroçip ve kayıt yükümlülükleri birlikte yürür; ayrıntısı mikroçip ve PETVET kaydı yazımızda. Köpeğinizin birini ısırması ya da ısırılması durumunda aşı kaydının neden önemli olduğunu köpek ısırığı bildirimi ve müşahede yazımızda anlattık.
Örnek bir ilk yıl
Aşağıdaki plan genel bir çerçevedir; kesin takvimi köpeğinizin yaşına, sağlık durumuna, kullanılan aşının ürün bilgisine ve yaşam koşullarına göre muayenede belirleriz:
- 6–8 hafta: İlk muayene, dışkı incelemesi, ilk temel karma aşı.
- Sonraki her 3–4 hafta: Temel aşının tekrarları; seri 16 haftalıktan önce bitmez. Gerekiyorsa leptospiroz ve köpek öksürüğü aşıları bu döneme yerleştirilir.
- Üç aylıktan sonra: Kuduz aşısı ve yönetmeliğe göre rapeli; mikroçip ve kayıt.
- Yaklaşık 6 ay: Temel aşı rapeli; kısırlaştırma zamanlaması görüşmesi.
- Bir yaş ve sonrası: Yıllık kuduz aşısı ve genel kontrol; temel aşıların, leptospiroz ve köpek öksürüğü aşılarının sıklığı yaşam tarzına göre.
Aşıyı kaçırdıysanız ya da yetişkin köpek sahiplendiyseniz
Bir dozun gecikmesi her zaman baştan başlamayı gerektirmez; ne kadar gecikildiği, hangi aşının atlandığı ve köpeğin yaşı belirleyicidir. Aşı geçmişi bilinmeyen yetişkin bir köpeği aşısız kabul ederiz. WSAVA, 16 haftalıktan büyük köpeklerde bazı üreticilerin 2–4 hafta arayla iki doz önerdiğini, ancak tek dozluk modifiye canlı aşının çoğu köpeği koruyabileceğini belirtir. Sıralama genellikle muayene, dışkı incelemesi ve parazit planı, temel aşılar, kuduz aşısı ve mikroçip şeklindedir.
Aşı tek başına bir sağlık kontrolü değildir; ama yılda bir yapılan kuduz aşısı randevusu, köpeğinizin kilosunu, dişlerini, kalbini ve eklemlerini gözden geçirmek için de uygun bir zamandır.
Aşı günü
Her aşıdan önce kısa bir muayene yaparız; köpek ateşli, ishalli ya da halsizse aşıyı erteleriz. Aşı sonrası bir gün süren durgunluk ve aşı yerinde hassasiyet sık görülür; yüzde şişlik, kurdeşen, kusma ya da nefes darlığı ise hemen aramanızı gerektirir. Ayrıntısı aşı sonrası yan etkiler yazımızda.
Randevu
Aşı takvimi oluşturmak ya da eksik dozları tamamlamak için aşılama ve mikroçip sayfamıza bakabilirsiniz. Adresimiz Öveçler, 1335. Sk. 8/B, 06460 Çankaya/Ankara; ulaşım için Çukurambar'dan kliniğimize ulaşım ve Söğütözü'nden kliniğimize ulaşım sayfalarına bakabilirsiniz. Randevu için 0536 290 69 58; kliniğimiz 7/24 açıktır.
Sık Sorulan Sorular
Evet. Kuduz Hastalığından Korunma ve Kuduz Hastalığı ile Mücadele Yönetmeliği'ne göre üç aydan büyük köpeklerin sahipleri, köpeklerini yılda bir kez kuduza karşı aşılatmakla yükümlüdür. Aşı kayıtları Bakanlık veri tabanına işlenir.
WSAVA 2024 rehberine göre parvovirüs, distemper ve adenovirüse karşı temel aşılar, yavru serisi ve 6 ay civarındaki rapelden sonra üç yılda birden daha sık yapılmak zorunda değildir. Leptospiroz ve köpek öksürüğü aşıları ise genellikle yıllık tekrarlanır. Hangi aşının ne sıklıkla yapılacağını köpeğinizin yaşam tarzına göre planlarız.
Her köpek için değil. Pansiyonda kalan, eğitim sınıfına katılan ya da köpeklerin yoğun olduğu ortamlarda sık bulunan köpeklerde önerilir. Pansiyon planınız varsa aşıyı önceden konuşmanızı öneririz.
Her gecikme baştan başlamayı gerektirmez. Aşı karnesini getirin; ne kadar gecikildiğine, hangi aşının atlandığına ve köpeğin yaşına göre kaldığımız yerden devam edebileceğimiz en makul planı çıkaralım.
Aşı geçmişi bilinmeyen köpeği aşısız kabul ederiz. Önce muayene ve parazit değerlendirmesi yapar, ardından temel aşıları, kuduz aşısını ve mikroçip kaydını planlarız. Köpek hasta ya da çok zayıfsa aşıdan önce genel durumunun düzelmesini bekleriz.
Kaynaklar
- Core and Non-Core Vaccines for Pet Dogs (2024 WSAVA Vaccination Guidelines) — World Small Animal Veterinary Association (WSAVA)
- 2024 guidelines for the vaccination of dogs and cats — Journal of Small Animal Practice / WSAVA
- Kuduz Hastalığından Korunma ve Kuduz Hastalığı ile Mücadele Yönetmeliği — Mevzuat Bilgi Sistemi (Tarım ve Orman Bakanlığı)
Bu yazı, uzman veteriner hekimimiz Öykü Yalçın tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; dostunuza özel durumlar için lütfen kliniğimize danışın.
Gece, hafta sonu ya da bayramda veteriner gerekirse: kliniğimiz Çankaya Öveçler'de 7/24 açıktır. Başvuru ve yol bilgisi için Ankara'da 7/24 açık veteriner ve Öveçler veteriner kliniği sayfalarına, beklemeye gelmeyen belirtiler için acil veteriner sayfasına bakabilirsiniz.
