Köpeklerde ishal ve kusma birlikteyken en çok iyi gelen şey; birkaç saatlik kısa bir mide molası, ardından sık aralıklarla az miktarda su ve kusma durduktan sonra küçük porsiyonlarla verilen yağsız, kolay sindirilen bir öğündür. Ancak bu yaklaşım yalnızca genel durumu iyi köpekler içindir: kusma tekrarlıyorsa, su bile tutulamıyorsa, köpek halsiz ve iştahsızsa ya da dışkıda kan varsa evde beklenmez. İki belirti birlikte olduğunda sıvı kaybı tek başına ishale göre çok daha hızlı ilerler.
Neden birlikte görülmeleri daha önemli?
Yalnızca ishali olan bir köpek kaybettiği sıvıyı içerek kısmen yerine koyabilir. Kusma eklendiğinde bu yol da kapanır; içilen su geri gelir ve sıvı ile elektrolit kaybı hızlanır. Ayrıca bu birliktelik olası nedenlerin listesini genişletir: basit bir mide-bağırsak tahrişinin yanında bağırsak tıkanması, pankreas iltihabı, zehirlenme, parvovirüs ve böbrek ya da karaciğer hastalıkları gibi sistemik nedenler de akla gelir.
Sık nedenler
- Beslenme hatası: çöp karıştırma, sofra artığı, yağlı yiyecekler, ani mama değişikliği.
- Yabancı cisim: oyuncak parçası, çorap, mısır koçanı, kemik; özellikle genç köpeklerde.
- Pankreatit: yağlı bir öğün sonrası başlayan kusma, karın ağrısı ve ishal.
- Zehirlenme: ilaçlar, ev bitkileri, temizlik ürünleri, bazı insan yiyecekleri.
- Enfeksiyonlar ve parazitler: aşısız yavrularda parvovirüs başta olmak üzere.
- Akut kanamalı ishal sendromu: daha önce sağlıklı, sıklıkla küçük ırk bir köpekte ani kusma ve bol kanlı ishal.
- Sistemik hastalıklar: böbrek, karaciğer ve hormonal hastalıklar.
Triyaj listesi: hemen mi, randevuyla mı, evde mi?
- Hemen gelin: aynı gün içinde üç veya daha fazla kusma; suyu bile tutamama; kusmukta ya da dışkıda kan; siyah-katran gibi dışkı; halsizlik, bayılma, solgun diş etleri; şiş ve ağrılı karın; kusmaya çalışıp bir şey çıkaramama; yabancı cisim, ilaç ya da zehir yutma şüphesi; aşısı eksik yavru; yaşlı ya da kronik hastalığı olan köpek.
- Aynı gün ya da ertesi gün randevu: genel durumu iyi ama 24 saattir iştahsız; kusma durdu ama ishal iki günü geçti; tekrarlayan ataklar.
- Evde izleyin: erişkin, aşıları tam, canlı ve su içebilen, bir-iki kez kusup birkaç kez yumuşak dışkı yapmış ve belirgin bir yutma şüphesi olmayan köpek.
Köpeğiniz kusmaya çalışıyor ama bir şey çıkaramıyor, karnı hızla şişiyor ve huzursuzsa bu mide burulması (GDV) olabilir. Bu bir dakikaların önemli olduğu acil durumdur; ayrıntılar için mide burulması yazımıza bakın ve beklemeden kliniğe gelin.
Evde bakım: adım adım
Aşağıdaki plan yalnızca "evde izleyin" grubundaki erişkin köpekler içindir. MSD Veteriner El Kitabı, kusma 12-24 saat durduktan sonra az miktarda ve sık aralıklarla hafif bir diyete başlanmasını ve beslenmenin gereğinden uzun ertelenmemesini önerir; erken beslenme daha hızlı düzelmeyle ilişkilidir.
- İlk birkaç saat: mamayı kaldırın, mideyi dinlendirin. Su kabını tamamen kaldırmak yerine sık aralıklarla birkaç yudumluk su verin.
- Su tutuluyorsa: miktarı yavaşça artırın. Bir seferde çok içip kusan köpekte küçük miktarlar daha iyi tolere edilir.
- Kusma durduktan sonra: hekiminizin önerdiği sindirim sistemi mamasından ya da haşlanmış derisiz tavuk ve iyi pişmiş beyaz pirinçten birkaç kaşıklık küçük bir öğün.
- Sonraki 24-48 saat: günde dört-altı küçük öğün; tuz, yağ, baharat, süt ürünü ve ödül yok.
- Düzelme sonrası: birkaç güne yayarak normal mamaya geçiş.
- Her aşamada: kusma ve dışkılama sayısını, görünümünü ve köpeğin enerjisini not edin.
Kusma yeniden başlarsa ya da ilk 24 saatte belirgin düzelme yoksa beklemeyi bırakın. Yalnızca ishalin olduğu durumlarda evde beslenmeyi köpeklerde ishal yazımızda ayrıntılı anlattık.
İshal ve iştahsızlık birlikteyse
İshalli ama iştahı yerinde olan bir köpek çoğu zaman basit bir bağırsak tahrişi yaşıyordur. İştahın tamamen kesilmesi ise bulantının, ağrının ya da sistemik bir hastalığın işareti olabilir. Erişkin bir köpek bir öğünü atlayabilir; ancak 24 saati aşan iştahsızlık, özellikle ishal ve kusmayla birlikte, muayene gerektirir. Küçük ırklarda ve yavrularda bu süre daha kısadır. Sevdiği yiyecekleri zorla yedirmeye çalışmak yerine hekiminize başvurmanız, bulantının tedavi edilmesini ve köpeğin daha hızlı yemeye dönmesini sağlar.
Yapılmaması gerekenler
- İnsanlar için üretilmiş bulantı, mide ya da ishal ilaçlarını vermeyin; bazıları köpekte zehirlidir.
- Kendi başınıza köpeği kusturmaya çalışmayın; tuzlu su ve benzeri yöntemler ciddi zarar verebilir.
- Kusma devam ederken yemek vermeyi sürdürmeyin; mide dinlenmeden verilen yemek kusmayı uzatır.
- Süt, yoğurt, et suyu ve yağlı yiyeceklerle "güçlendirmeye" çalışmayın.
- Kusmayla birlikte iştahsızlık sürerken birkaç gün beklemeyin.
Klinikte ne yapılır?
İlk iş sıvı kaybının derecesini belirleyip gerekiyorsa damar yolundan sıvı başlamaktır. Ardından karın muayenesi, kan testleri ve gerektiğinde röntgen ya da ultrason ile yabancı cisim, pankreatit ve diğer nedenler araştırılır. Bulantı kontrolü, mide koruma ve uygun beslenme planı tedavinin temelini oluşturur. Basit vakaların çoğunda antibiyotik gerekmez. Kusmanın gerçekten kusma mı yoksa yemeğin zahmetsizce geri gelmesi mi olduğunu ayırt etmek de önemlidir; bu fark için kusma ve regürjitasyon yazımıza bakabilirsiniz.
Yağlı bir öğün sonrası başlayan ağrılı kusma için pankreatit yazımız, şüpheli bir madde teması için zehirlenme rehberimiz yol gösterir. Öveçler, Çankaya'daki kliniğimizde kusma ve ishalli köpekler için acil değerlendirme yapıyoruz; gelmeden önce aramanız hazırlık yapmamızı kolaylaştırır.
Sık Sorulan Sorular
Genel durumu iyi köpekte birkaç saatlik mide molası, sık aralıklarla az miktarda su ve kusma durduktan sonra küçük porsiyonlarla hafif bir öğün. Kusma tekrarlıyor, su tutulamıyor ya da köpek halsizse evde bakım yerine muayene gerekir.
Evet ama az az. Bir seferde çok su içmek kusmayı tetikleyebilir. Birkaç yudumluk miktarlar sık aralıklarla verilir; su da tutulamıyorsa sıvı desteği için kliniğe başvurun.
Genel durumu iyi bir erişkin köpekte iştahsızlık 24 saati geçmemelidir. Kusma, halsizlik ya da kan eşlik ediyorsa veya köpek yavru, küçük ırk ya da yaşlıysa beklemeden muayene gerekir.
Sarı köpük genellikle boş midede safranın geri gelmesidir. Tek seferlikse ve köpek iyiyse izlenebilir; tekrarlıyorsa, ishal sürüyorsa ya da iştahsızlık eklenirse aynı gün değerlendirilmelidir.
Çoğu basit vakada gerekmez. Antibiyotik kararı ateş, kanlı ishal, genel durum ve laboratuvar bulgularına göre hekim tarafından verilir; evdeki antibiyotikleri kendi başınıza başlamayın.
Kaynaklar
- Disorders of the Stomach and Intestines in Dogs — MSD Veterinary Manual
- Gastrointestinal Obstruction in Small Animals — MSD Veterinary Manual
- Diarrhea — Riney Canine Health Center — Cornell University College of Veterinary Medicine
Bu yazı, uzman veteriner hekimimiz Öykü Yalçın tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; dostunuza özel durumlar için lütfen kliniğimize danışın.
Gece, hafta sonu ya da bayramda veteriner gerekirse: kliniğimiz Çankaya Öveçler'de 7/24 açıktır. Başvuru ve yol bilgisi için Ankara'da 7/24 açık veteriner ve Öveçler veteriner kliniği sayfalarına, beklemeye gelmeyen belirtiler için acil veteriner sayfasına bakabilirsiniz.
