Bu acil mi? Kedi ve köpekte beklemeden kliniğe gitmeniz gereken 14 belirti

Evcil hayvan sahiplerinin en çok zorlandığı karar, gece yarısı fark edilen bir belirtinin sabahı bekleyip bekleyemeyeceğidir. Kediler ve köpekler rahatsızlıklarını uzun süre gizler; bu nedenle dışarıdan görünen ilk bulgu ortaya çıktığında sorun genellikle bir süredir ilerlemektedir. Bu yazıda, bekleyemeyen belirtileri sistem sistem sıralıyor, kliniğe giderken neler yapılması ve nelerden kaçınılması gerektiğini anlatıyoruz.

Acil ne demek? Bekleyebilen ile bekleyemeyen arasındaki fark

Veteriner hekimlikte acil, hayatı ya da bir organın işlevini saatler içinde tehdit eden durumdur. Kronik bir kaşıntı, birkaç gündür süren hafif topallık ya da tek seferlik bir kusma çoğu zaman planlı bir randevuyla değerlendirilebilir. Buna karşılık solunum, dolaşım, idrar çıkışı ve bilinç düzeyiyle ilgili bulgular kendiliğinden düzelmeyi beklemeye izin vermez.

Karar verirken üç soruyu birlikte düşünmek işe yarar: belirti dakikalar içinde mi ortaya çıktı, hayvanın genel durumu bozuldu mu ve bu tablo saatler içinde ağırlaşabilir mi? Bu soruların herhangi birine evet diyorsanız, doğru adım gözlemeye devam etmek değil, telefonla kliniğe ulaşmaktır. Aşağıdaki 14 belirti, gecikmeye izin vermeyen bulguların pratik bir listesidir; tanı koymak için değil, karar vermeyi kolaylaştırmak için hazırlanmıştır.

1-3. Solunumla ilgili belirtiler

Solunum sıkıntısı, hem kedilerde hem köpeklerde en önceliklendirilmesi gereken tablodur. Kediler normal koşullarda ağzı açık solumaz; bir kedide bu bulgunun görülmesi, oyun ya da aşırı sıcak gibi geçici bir tetikleyici yoksa her zaman değerlendirme gerektirir. Solunum sıkıntısı olan bir hayvan taşınma sırasında hızla kötüleşebileceği için ağzını açmaya, dilini kontrol etmeye ya da zorla tutmaya çalışmayın.

• Ağzı açık soluma, dil çıkararak nefes alma ya da sürekli uzanmayı reddeden, öne uzanmış bir duruş.
• Karın kaslarının her solukta belirgin biçimde çalışması ve burun kanatlarının genişlemesi.
• Dil, damak ya da diş etlerinde morarma, grileşme veya belirgin solgunluk.

4-6. Dolaşım, bilinç ve genel durum

Şok tablosu genellikle sessiz başlar. Hayvan halsizleşir, çevreyle ilgisini keser, soğuk bir yere çekilir ve dokunulmayı istemez. Bu belirtiler dışarıdan yalnızca durgunluk gibi görünse de dolaşımın bozulduğunun ilk işareti olabilir.

• Ayağa kalkamama, sendeleme ya da yürürken yana devrilme.
• Diş etlerinin solgun, beyaz ya da tuğla kırmızısı olması ve dokunulduğunda vücudun soğuk hissedilmesi.
• Bayılma, kısa süreli bilinç kaybı veya çağrıya yanıt vermeme.
• Nöbet geçirme; özellikle nöbetin beş dakikadan uzun sürmesi ya da arka arkaya tekrarlaması.

7. İdrar yapamama: erkek kedilerde saatlerle yarışılır

Kum kabına sık girip çıkan, orada uzun süre kalan ama idrar yapamayan bir erkek kedi, kliniğin sabahını bekleyemez. İdrar yolunun tıkanması böbrek işlevini ve kan potasyum düzeyini hızla bozar; tablo 24 saat içinde hayatı tehdit eder hâle gelebilir. Aynı belirtiler dişi kedilerde ve köpeklerde de değerlendirilmelidir, ancak tıkanma riski erkek kedilerde belirgin biçimde yüksektir.

Sahiplerin sık düştüğü yanılgı, bu tabloyu kabızlık sanmaktır. Kum kabında ıkınan bir kedide dışkı çıkışı normalse ve idrar görülmüyorsa, önce idrar yolu düşünülmelidir.

8-10. Karın ve sindirim sistemi

Karın bölgesiyle ilgili acillerin ortak özelliği hızlı ilerlemeleridir. Özellikle derin göğüs yapısına sahip büyük ırk köpeklerde, kusma çabası olup hiçbir şey çıkaramama ve karnın gerilmesi mide burulmasının klasik tablosudur ve dakikalar önemlidir.

• Öğürme çabasının sonuçsuz kalması, karnın gerginleşmesi ve huzursuzluk.
• Kanlı kusmuk ya da kahve telvesi görünümünde kusma.
• Siyah, katran kıvamında dışkı veya belirgin taze kan içeren ishal.
• Dokunulduğunda karnın sertleşmesi, hayvanın karnının incelenmesine izin vermemesi.
• Aralıksız devam eden, sıvı bile tutulamayan kusma.

11-12. Sinir sistemi ve göz

Nörolojik bulgular ve ani görme kaybı, altta yatan nedeni ne olursa olsun zaman kaybına izin vermez. Arka bacaklarda ani felç ile birlikte şiddetli ağrı görülen kediler özel bir grubu oluşturur: bu tablo, kalp kaynaklı bir pıhtının damarı tıkamasına bağlı olabilir ve son derece acildir.

• Arka bacaklarda ani güçsüzlük, soğukluk ve dokunmaya aşırı tepki.
• Başın yana eğilmesi, sürekli aynı yöne dönme veya gözlerde istemsiz hareket.
• Gözde ani bulanıklık, belirgin kızarıklık, şişme ya da hayvanın gözünü açamaması.
• Yön bulamama, duvara doğru yürüme ve tanıdık ortamda kaybolma.

13-14. Travma, zehirlenme ve doğum güçlüğü

Yüksekten düşme, araç çarpması ya da başka bir hayvanla kavga sonrası hayvan iyi görünüyor olabilir. Bu yanıltıcıdır: göğüs içi kanama, akciğer hasarı ve diyafram yırtıkları ilk saatlerde sessiz seyredebilir. Aynı şekilde zehirlenmelerde de belirtisiz bir dönem bulunabilir; bu nedenle karar, belirtiye değil temasa göre verilir.

• Yüksekten düşme, araç çarpması veya ısırık yarası sonrası, hayvan iyi görünse bile.
• Bilinen ya da şüphelenilen bir madde teması: ilaç, antifriz, deterjan, fare zehiri, çikolata, kuru üzüm, soğan, ksilitol içeren ürünler.
• Doğum sürecinde iki saatten uzun süren güçlü kasılmalara rağmen yavru gelmemesi.
• Kısırlaştırılmamış dişi köpekte kızgınlıktan birkaç hafta sonra ortaya çıkan halsizlik, çok su içme ve vajinal akıntı.
• Vücutta durdurulamayan kanama veya organ çıkışına yol açan derin yaralar.

Kliniğe giderken yapılması ve yapılmaması gerekenler

Acil durumlarda kaybedilen zamanın büyük bölümü yolda değil, evde geçen tereddütte kaybedilir. Yola çıkmadan önce yapılacak birkaç basit hazırlık hem hayvanın güvenliğini hem de kliniğin hazırlığını belirgin biçimde iyileştirir.

• Kliniği yola çıkmadan arayın; ekip sizi bekleyerek hazırlık yapabilir.
• Kediyi mutlaka kapalı bir taşıma çantasına alın; kucakta taşımak hem sizi hem hayvanı riske atar.
• Zehirlenme şüphesinde maddenin ambalajını yanınıza alın, kusturmaya çalışmayın.
• Su ve mama vermeyin; acil müdahale ya da anestezi gerekebilir.
• Kanamalı yaraya temiz bir bezle hafif baskı uygulayın, turnike yapmayın.
• Nöbet geçiren bir hayvanın ağzına kesinlikle elinizi ya da bir cisim sokmayın; çevresindeki sert eşyaları uzaklaştırıp süreyi ölçün.

Telefonda ne söylemeli?

Telefonda verilen ilk bilgiler, kliniğe varmadan önce hangi hazırlığın yapılacağını belirler. Panik hâlinde ayrıntı hatırlamak zordur; bu nedenle şu başlıkları sırayla aktarmak yeterlidir.

• Hayvanın türü, ırkı, yaklaşık kilosu ve yaşı.
• Belirtinin ne zaman başladığı ve o zamandan beri ağırlaşıp ağırlaşmadığı.
• Bilinen hastalıklar ve düzenli kullanılan ilaçlar.
• Varsa temas edilen madde ve tahmini miktar.
• Yaklaşık kaç dakika içinde klinikte olacağınız.

Bu yazıdaki belirtilerden herhangi biri dostunuzda varsa, sabahı beklemeyin. Çankaya, Öveçler'deki Pet Internal Veteriner Kliniği olarak 7/24 acil değerlendirme sunuyoruz; yola çıkmadan önce 0536 290 69 58 numaralı telefondan bize ulaşarak durumu bildirebilirsiniz.