Hayvanınızın nefesi, bilinci, diş eti rengi ya da idrar yapması etkilenmişse veya zehirli olabilecek bir şey yuttuysa gece veterinere gitmelisiniz; sabahı beklemeyin. Bunların dışında kalan durumlarda bile belirti saatler içinde ağırlaşıyorsa ya da emin olamıyorsanız, gece açık bir kliniği aramak doğru adımdır. Kliniğimiz Çankaya Öveçler'de gece de açıktır; adres, ulaşım ve gece başvuru bilgilerinin tamamı ana sayfamızda: Ankara'da 7/24 açık veteriner. Bu yazı ise tek bir soruya odaklanıyor: şimdi mi gitmeli, sabahı mı beklemeli? Gece yarısı yorgun ve tedirginken karar vermenizi kolaylaştıracak basit bir çerçeve sunuyoruz.
Gece karar vermek neden zor?
Gece yarısı her şey daha korkutucu görünür; aynı zamanda "sabaha kadar bir şey olmaz" düşüncesi de çok caziptir. İki tarafın da haklı olduğu durumlar vardır. Sorun şu ki, bazı tablolarda sabaha kadar geçen altı yedi saat, müdahalenin işe yarayacağı süreden daha uzundur. Erkek kedide idrar tıkanıklığı, köpekte mide burulması ya da zehirli bir maddenin yutulması bunların en bilinen örnekleridir.
Kediler ve köpekler ağrıyı ve halsizliği uzun süre saklayabildiği için, gece fark ettiğiniz değişiklik genellikle gün boyunca sessizce ilerleyen bir sürecin görünür hâle gelmesidir. Bu yüzden "gece başladı, hafiftir" varsayımı her zaman doğru değildir.
Üç soruluk hızlı kontrol
Aşağıdaki soruları sırayla sorun. Herhangi birine cevabınız "evet" ise yola çıkmadan önce kliniği arayın ve gelin:
- Hayati işlevler etkilenmiş mi? Nefes almakta zorlanma, ağzı açık soluma, mor, gri ya da çok soluk diş eti, seslenince tepki vermeme, ayakta duramama.
- Zamanla yarışılan bir durum mu? Zehirli olabilecek bir madde ya da yabancı cisim yutma, erkek kedide idrar yapamama, karnın şişmesi ve öğürüp kusamama, nöbet, trafik kazası ya da yüksekten düşme, durmayan kanama.
- Son birkaç saatte kötüleşiyor mu? Tekrarlayan kusma ya da ishal, giderek artan halsizlik, yemeyi ve su içmeyi tamamen bırakma, artan huzursuzluk ya da inleme.
Üç soruya da cevabınız "hayır" ise ve hayvanınızın genel durumu iyiyse, telefonla danışıp sabah muayeneye gelmek çoğu zaman makul bir plandır. Bu durumda bile gece birkaç kez kontrol edin; tablo değişirse planı değiştirin. AAHA'nın hayvan sahiplerine önerisi de aynıdır: her davranış değişikliği acil değildir, ama endişe duyduğunuzda temkinli tarafta kalıp veterinerinizi aramak gerekir.
Gece aradığınızda "bu kadar küçük bir şey için rahatsız ettim" diye düşünmeyin. Telefonda yapılan kısa bir değerlendirme, hem gereksiz bir yolculuğu hem de gecikmiş bir müdahaleyi önleyebilir.
Türlere göre gece uyarıları
Bazı belirtiler türe göre çok farklı anlam taşır. Gece özellikle dikkat edilmesi gerekenler:
- Kediler: Ağzı açık nefes alan bir kedi, köpekten farklı olarak neredeyse her zaman acildir. Erkek kedinin kum kabına girip çıkıp idrar yapamaması saatlerle yarışılan bir tablodur. Kediler ağrıyı çok iyi sakladığı için saklanma, dokunulmak istememe ve kamburlaşarak oturma da önemlidir; işaretleri kedilerde ağrı belirtileri yazımızda topladık.
- Köpekler: Karnın şişmesiyle birlikte öğürüp kusamama, özellikle geniş göğüslü büyük ırklarda mide burulması olasılığı nedeniyle beklemeye gelmez. Çikolata, şekersiz sakız, üzüm ya da ilaç yutulduğunda belirti çıkmasını beklemeyin.
- Tavşan ve ginepigler: Yemeyi ve dışkılamayı bırakmak bu türlerde hızlı ilerleyebilen bir sorunun işaretidir; ayrıntısı tavşanlarda bağırsak durması yazımızda.
- Kuşlar: Tüylerini kabartıp kafesin tabanında oturan, kuyruğunu her nefeste sallayan bir kuş, hastalığını uzun süre saklamış ve artık saklayamıyor olabilir. Muhabbet kuşunda hastalık belirtileri yazımız bu işaretleri ayrıntılı anlatıyor.
- Yavrular ve yaşlılar: AAHA'nın vurguladığı gibi, tekrarlayan kusma ve ishalin yol açtığı sıvı kaybı yavru ve yaşlı hayvanlarda çok daha hızlı tehlikeli hâle gelir.
Gece yapılmaması gerekenler
- Evdeki ağrı kesici ya da başka insan ilaçlarını vermeyin. Bazıları kedi ve köpekler için küçük miktarlarda bile zehirlidir.
- İnternetteki tariflerle kusturmaya çalışmayın. Bazı maddelerde kusturmak yemek borusuna ve akciğerlere ek zarar verir.
- Kusan ya da bilinci bulanık bir hayvanı zorla beslemeyin, ağzına su akıtmayın.
- Ağrılı bir hayvanın ağzına elinizi sokmayın; Merck Veteriner El Kitabı da boğulma şüphesinde bile ısırılma riskine karşı uyarır.
- "Sabah bakarız" deyip kontrol etmeden uyumayın. Beklemeye karar verdiyseniz gece birkaç kez nefes, bilinç ve genel duruma bakın.
Telefonda ne söylemeli?
Gece aradığınızda kısa ve somut bilgi vermeniz değerlendirmeyi hızlandırır. Şunları hazır tutun:
- Tür, yaş, yaklaşık kilo; kısırlaştırılmış olup olmadığı
- Şikâyetin ne zaman başladığı ve kaç kez tekrarladığı
- Bir şey yediyse ya da yuttuysa ne olduğu, yaklaşık miktarı ve saati
- Bilinen kronik hastalıklar ve kullandığı ilaçlar
- Şu anki durum: nefes, diş eti rengi, ayakta durabiliyor mu
Gece yolculuğu
Merck Veteriner El Kitabı yaralı ya da ağrılı bir hayvanı taşırken baş, boyun ve omurganın mümkün olduğunca az hareket ettirilmesini, kedilerin bir havluya sarılıp güvenli bir kutu ya da taşıma kabında götürülmesini önerir. Travma sonrası köpekleri düz ve sert bir zemin ya da katlanmış bir battaniye üzerinde taşımak daha güvenlidir. Mümkünse bir kişi araç kullanırken diğeri hayvanla ilgilensin.
Kendi aracınız yoksa ulaşım planınızı önceden düşünün; gece yarısı araç bulmak beklediğinizden uzun sürebilir. Ankara'da gece acil durumda hangi seçeneklerin olduğunu Ankara'da acil veteriner: gece yarısı nereye gidilir? yazımızda ayrıca anlattık.
Gece kliniğimizde ne olur?
Gece geldiğinizde önce hayvanınızın solunumu, dolaşımı ve bilinç durumu değerlendirilir; acil vakalarda sıra değil aciliyet belirleyicidir. Durum netleştikçe sizi bilgilendiririz ve gerekirse hayvanınızı gözlem altında tutarız. Ne yaptığımızı ve hangi durumlarda nasıl ilerlediğimizi acil müdahale sayfamızda bulabilirsiniz.
Adresimiz Öveçler, 1335. Sk. 8/B, 06460 Çankaya/Ankara, telefonumuz 0536 290 69 58. Gece ulaşım ve başvuru bilgileri için Ankara 7/24 açık veteriner ve Çankaya veteriner kliniği sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Nefes, bilinç, diş eti rengi ya da idrar yapma etkilenmişse, zehirli olabilecek bir şey yutulduysa ya da belirti saatler içinde ağırlaşıyorsa sabahı beklemeyin. Bunların hiçbiri yoksa ve genel durum iyiyse telefonla danışıp sabah muayeneye gelmek çoğu zaman makuldür; yine de gece birkaç kez kontrol edin. Kliniğimiz Çankaya Öveçler'de gece de açıktır.
Acil durumlarda randevu gerekmez. Yola çıkarken aramanız yeterlidir; böylece durumu önceden öğrenir ve sizi hazır karşılarız.
Tek bir kusmadan sonra köpeğiniz rahatsa, su içebiliyorsa ve karnında şişlik yoksa telefonla danışıp izlemek çoğu zaman yeterlidir. Kusma tekrarlıyorsa, öğürüp bir şey çıkaramıyorsa, karnı şişiyorsa ya da bir şey yuttuğundan şüpheleniyorsanız beklemeyin. Kesin değerlendirme için muayene gerekir.
Kusan, bilinci bulanık ya da nefes almakta zorlanan bir hayvana yiyecek vermeyin ve zorla su içirmeyin. Su konusunda telefonda durumunuza göre yönlendirme yaparız.
Hayır. Emin olamadığınız her durumda aramanızı isteriz. Telefonda yapılan kısa bir değerlendirme, beklemenin güvenli olup olmadığını netleştirmeye yardımcı olur.
Kaynaklar
- Help! Is This a Pet Emergency? — American Animal Hospital Association (AAHA)
- What to Do in a Dog or Cat Emergency — Merck Veterinary Manual
Bu yazı, uzman veteriner hekimimiz Öykü Yalçın tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; dostunuza özel durumlar için lütfen kliniğimize danışın.
Gece, hafta sonu ya da bayramda veteriner gerekirse: kliniğimiz Çankaya Öveçler'de 7/24 açıktır. Başvuru ve yol bilgisi için Ankara'da 7/24 açık veteriner ve Öveçler veteriner kliniği sayfalarına, beklemeye gelmeyen belirtiler için acil veteriner sayfasına bakabilirsiniz.
