Kedilerde ishal çoğu zaman ani mama değişikliği, stres ya da bağırsak parazitleri nedeniyle ortaya çıkar ve genel durumu iyi bir yetişkin kedide bir-iki gün içinde kendiliğinden ya da basit beslenme düzenlemesiyle düzelir. Bir-iki günden uzun süren ya da iştahsızlık, kusma veya halsizlikle birlikte görülen ishal ise beklemeden değerlendirilmelidir. Kediler köpeklerden farklı olarak aç kalmaya iyi dayanmaz ve hastalıklarını uzun süre saklayabilir; bu yüzden kedide ishali izlemenin kuralları biraz farklıdır.
Kedilerde ishalin sık nedenleri
Cornell Üniversitesi Kedi Sağlığı Merkezi, kedilerde ishalin nedenlerini basit beslenme sorunlarından ciddi sistemik hastalıklara kadar geniş bir yelpazede sayar. Nedenin ne olduğunu çoğu zaman kedinin yaşı ve belirtilerin şiddeti belirler.
- Ani mama değişikliği, yeni bir ödül maması ya da sofradan yiyecek.
- Stres: taşınma, yolculuk, eve yeni bir hayvan ya da bebek gelmesi, klinik ziyareti.
- Bağırsak parazitleri: özellikle yavru kedilerde ve dışarıya çıkan kedilerde.
- Enfeksiyonlar: aşısız yavru kedilerde panlöykopeni (kedi gençlik hastalığı) başta olmak üzere.
- Kronik bağırsak hastalıkları: iltihabi bağırsak hastalığı ve besin duyarlılıkları.
- Sistemik hastalıklar: hipertiroidi, böbrek ve karaciğer hastalıkları.
- Bağırsak lenfoması: özellikle orta yaş üstü kedilerde kronik ishal ve kilo kaybıyla.
Kedide ishal: hemen mi, randevuyla mı, evde mi?
- Hemen gelin: ishal ile birlikte tekrarlayan kusma; halsizlik, saklanma, yemek ve sudan tamamen kesilme; siyah ya da bol kanlı dışkı; aşısı eksik yavru kedide ishal; ip, iplik veya oyuncak parçası yutma şüphesi; zehirli bitki (özellikle zambak) ya da ilaç teması.
- Aynı gün ya da ertesi gün randevu: ishal 24-48 saati geçti; kedi yiyor ama dışkı düzelmiyor; dışkıda biraz kan ya da mukus; yaşlı kedi; kilo kaybı fark ettiniz.
- Evde izleyin: yetişkin, aşıları güncel, iştahı ve enerjisi yerinde, mama değişikliği ya da stresli bir olay sonrası bir-iki kez yumuşak dışkı yapmış kedi.
Kediyi uzun süre aç bırakmayın. Kedilerde birkaç günlük yetersiz beslenme karaciğer yağlanmasına (hepatik lipidoz) zemin hazırlayabilir. İshalli kedi yemek yemiyorsa bu bir beklenecek durum değil, muayene nedenidir.
Evde ne yapılabilir?
Yalnızca "evde izleyin" grubundaki kediler için geçerlidir. Amaç kediyi aç bırakmadan bağırsağı yormamak ve sıvı alımını desteklemektir.
- Taze suyu birden fazla noktada ulaşılabilir tutun; yaş mama sıvı alımını artırır.
- Mama değiştirdiyseniz eski mamaya dönün; yeni mamaya geçişi en az bir haftaya yayın.
- Ödülleri, sofra yiyeceklerini ve süt ürünlerini kesin; birçok yetişkin kedi laktozu iyi sindiremez.
- Günlük miktarı daha küçük ve daha sık öğünlere bölün.
- Hekiminizin önerdiği kediye uygun sindirim sistemi mamasını kullanabilirsiniz; ev yapımı karışımlar kedinin özel besin ihtiyaçlarını karşılamaz.
- Kum kabını sık temizleyin; dışkının sayısını, rengini ve kıvamını not edin, bir fotoğraf çekin.
- Stres kaynaklıysa sakin, saklanabileceği bir alan sağlayın.
İnsanlar için satılan ishal, ağrı ya da ateş ilaçlarını kedinize vermeyin. Cornell Kedi Sağlığı Merkezi de reçetesiz ürünlerin bir kısmının kediler için zararlı olabileceği konusunda uyarır. Bazı yaygın ağrı kesiciler kedilerde küçük miktarlarda bile zehirlidir.
Yavru kedilerde ishal
Yavru kediler sıvı ve şeker kaybına çok daha hızlı tepki verir. Parazitler yavrularda sık bir neden olsa da aşı serisi tamamlanmamış bir yavruda kusma, halsizlik ve iştahsızlıkla birlikte görülen ishal panlöykopeni açısından aynı gün değerlendirilmelidir. Bu hastalık çok bulaşıcıdır ve aşıyla önlenebilir; aşı programı için kedi aşı takvimi yazımıza, yavru beslenmesi için yavru kedi beslenmesi rehberimize bakabilirsiniz.
İnce bağırsak mı, kalın bağırsak mı?
Kum kabındaki gözlemler hekiminize çok şey anlatır. Kalın bağırsak kaynaklı ishalde (kolit) kedi sık sık kabına gider, az miktarda ve ıkınarak dışkılar; dışkıda mukus ve parlak kırmızı kan görülebilir. İnce bağırsak kaynaklı ishalde ise dışkı miktarı fazladır ve kusma ile kilo kaybı daha sık eşlik eder. Kum kabına sık gidip ıkınan bir kedinin aslında idrar yapamıyor olabileceğini de unutmayın; özellikle erkek kedilerde bu durum acildir ve kum kabına girip çıkan kedi yazımızda anlatılmıştır.
Uzun süren ya da tekrarlayan ishal
Üç haftadan uzun süren ya da sürekli tekrarlayan ishal kronik kabul edilir. Bu kedilerde dışkı ve parazit incelemesi, kan testleri, tiroid hormonu ölçümü, B12 düzeyi ve karın ultrasonu sık kullanılan adımlardır. Ardından çoğu zaman planlı bir diyet denemesi yapılır. Orta yaş üstü kedilerde iştah artarken kilo kaybı ve ishal varsa hipertiroidi mutlaka dışlanmalıdır. Kusmanın eşlik ettiği tablolar için kedilerde kusma yazımız da yol gösterici olabilir.
Klinikte neler yapılır?
- Sıvı kaybının değerlendirilmesi ve gerekiyorsa sıvı desteği.
- Karın muayenesi; yabancı cisim ve kitle açısından palpasyon ve gerekirse görüntüleme.
- Dışkıda parazit incelemesi ve gerekli hızlı testler.
- Kan testleri; yaşlı kedilerde tiroid ve böbrek değerleri.
- Bulantı kontrolü ve uygun beslenme planı.
- Kronik vakalarda diyet denemesi ve ileri inceleme.
Öveçler, Çankaya'daki kliniğimizde kediler için sakin bir muayene ortamı sağlamaya özen gösteriyoruz; laboratuvar ve görüntüleme incelemelerini çoğu zaman aynı ziyarette tamamlayabiliyoruz. Gelirken taze bir dışkı örneği, son günlerde yediği mamaların listesi ve kum kabının birkaç fotoğrafı değerlendirmeyi hızlandırır.
Sık Sorulan Sorular
Mama değişikliği ya da stres kaynaklı hafif ishal genellikle bir-iki gün içinde düzelir. Bir-iki günden uzun süren ya da iştahsızlık, kusma ve halsizlikle birlikte görülen ishal veteriner hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Kediyi aç bırakmadan, alıştığı mamayı ya da hekiminizin önerdiği sindirim sistemi mamasını küçük ve sık öğünlerle verin. Süt, ödül ve sofra yiyeceklerini kesin. Kedi hiç yemiyorsa evde beklemeyin.
Hayır. Birçok yetişkin kedi laktozu iyi sindiremez ve süt ürünleri ishali artırabilir. Probiyotik düşünüyorsanız kedilere uygun bir ürünü hekiminizle seçin.
Her zaman değil. Yavru kedilerde ishalin parazit dışında, aşıyla önlenebilen ciddi enfeksiyonlar dahil birçok nedeni olabilir. Doğru ürün ve doz için muayene ve dışkı testi gerekir.
Kalın bağırsak iltihabı olabilir, ancak idrar yapamama da benzer görünür. Özellikle erkek kedide kum kabında ıkınıp idrar çıkaramama acildir; emin değilseniz aynı gün arayın.
Kaynaklar
- Diarrhea — Feline Health Topics — Cornell Feline Health Center
- Disorders of the Stomach and Intestines in Cats — MSD Veterinary Manual
Bu yazı, uzman veteriner hekimimiz Öykü Yalçın tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; dostunuza özel durumlar için lütfen kliniğimize danışın.
Gece, hafta sonu ya da bayramda veteriner gerekirse: kliniğimiz Çankaya Öveçler'de 7/24 açıktır. Başvuru ve yol bilgisi için Ankara'da 7/24 açık veteriner ve Öveçler veteriner kliniği sayfalarına, beklemeye gelmeyen belirtiler için acil veteriner sayfasına bakabilirsiniz.
